ما بروجک‌ها

تذکر: پسوند «او» در گویش چوپانانی یک پسوند تحقیر و توهین نیست بلکه پسوند «تحبیب» است و «حسنو» یعنی همان «حسنک» و به معنای «حسن دوست‌داشتنی» مگر این که فضای و فحوای کلام توهین‌آمیز باشد و چون دوستان کودکی من عزیزان من هستند دوست داشتم به همان نام کودکی‌شان از آنان یاد کنم.

ما بروجک‌ها

بعضی وقتا فکر می‌کنم ما بچه‌های چوپانان عجیب سگ جون و پوست کلفتیم وقتی یادم میاد چه رفتارهای خطرناکی داشتیم مو به تنم سیخ می‌شه بچه رعیتی‌ها بهتر از بقیّه بودند چون فرصت ولگردی نداشتند تا مدرسه‌ها باز بود که بیشتر اوقات روز مدرسه می‌رفتند و دم غروبی‌ها و جمعه‌ها هم باید به پدر و مادرشون تو دشت و در کمک می‌کردند. تابستونا که دیگه فرصت سر خاروندن هم نداشتند؛ تازه فصول مدرسه براشون جشن عروسی و خرماپزون بود چون کار کشاورزی مخصوصاً برای بچه‌ها طاقت فرسا بود. می‌موند بچه نخلکی‌ها و خشک‌نشین‌ها و ما بچه اربابی‌ها که تا بخواهی وقت اضافی داشتیم و بی‌صاحبٍ بی‌صاحب هم بودیم. بچه نخلکی‌ها که فقط هفته‌ای یک روز پدر بالا سرشون بود که اونم از ذوق دیدار پدر روزهای جمعه پیداشون نبود. بچه‌های خشک‌نشین‌ها هم پدر و مادرهاشون گرفتار کار و زندگی بودند و فقط موقع ناهار و شام بچه‌هاشون را حاضر غایب می‌کردند. ما بچه اربابی‌ها هم که پدرامون سایه آفتاب نشین گوشه‌ی خیابون بودند و مادرامون هم یا کار خونه داشتند یا توی یک خونه یا توی یک کوچه در یک خونه می‌نشستند و غیبت می‌کردند و ماها هم فقط ظهرها و شب‌ها موقع ناهار و شام صاحب داشتیم و یادی ازمون می‌شد بقیه اوفات افسارمون روی دوش خودمون بود و هر جا می‌خواستیم می‌رفتیم و هر کاری که نمی‌کردیم بلد نبودیم.

فصول مخدرسه هم وقت کم‌تری داشتیم و هم تا آقای هنری مدیر بود کوچه و خیابون هم تحت کنترل او بود و اجازه نمی‌داد دیده شویم تا چه رسد به شیطنت البته آفای هنری تابستونا هم اغلب چوپونون بود ولی بازی‌های تابستونی ما بیشتر خارج از مجدوده‌ی دید ایشون بود. تموم تابستونا که دیگه نگو و نپرس ولو بودیم تو در و دشت و کوه و بیابون، تو اون گرمای اغلب بالای ۴۰ درجه، اونم با پای برهنه روی ریگ‌های داغ که اغلب سگ دو می‌زدیم به دنبال قرقره که یک چرخ فلزی بود. زهوار اطراف بشکه‌های کاربیت که از نخلک و معدن گود میومد یا زهوار بشکه‌ی نفت یا مدل‌های بالاترش سیم داخل لاستیک های کامیون‌ها که پس از سوزاندن به دست میومد و مدل بالاتر از همه رینگ کهنه‌ی دوچرخه که همه را با یک دو شاخه‌ی سیمی هل می‌دادیم به جلو و خودمان هم به دنبالش می‌دویدیم و در خیال رانندگی می‌کردیم. رینگ‌های دوچرخه را با یک تکه چوب که داخل شیارش می‌رفت؛ هل می‌دادیم و چقدر هم سفر می‌کردیم که البته جغرافیای سفرهامان محدود بود به خور و جندق، انارک و نایین و گاهی هم اصغهان که بیش از این جغرافیایی در شناختمان نبود گرچه بیشتر سفرهامان به معدن گود و نخلک بود و سفر تفریحی‌مان هم تنها عباس‌آباد و بس و همیشه بُکّه‌ی استراحتمان کافه ی باقرسیاه. و این مکان‌ها در هر موقعیتی تغییر می‌کرد و قراردادی بود مثلاً اون وقتایی که طرف گودال‌های لایی بازی می‌کردیم بالای کوه دشت همین جا که الان آلاچیق‌ها هست؛ معدن گود بود و سایه‌ی دیوار دشت کافه‌ی باقرسیاه و همیشه کسی که قرقره نداشت باقر سیاه می‌شد و از شوفرها پذیرایی می‌کرد.

این قرقره بازی سالم‌ترین بازی ما بود که البته وقتی مسیرمان به کوچه‌ها می‌افتاد برای اهالی مزاحمت زیادی داشت چون اغلب صدای ناهنجاری ایجاد می‌کرد مخصوصاً طوق بشکه‌های کاربیت. مدل بالایی‌ها صدا نداشتند و اگر ظهرها و موقع خواب قیلوله در گرمای تابستون در حنکای دالون خاکی آب پاشی شده بود که صدای اعتراض چرت زنندگان را هم در می‌آورد ولی بی فایده بود چون ما بروجک‌ها به سرعت با اتومبیل‌های خیالی‌مان از کوچه می‌گذشتیم و کسی به گردمان هم نمی‌رسید.

البته سالم‌ترین و کم خطرترین و سبزترین بازی ما بیس‌بال بود که ما «ویسوال» می‌گفتیم که بیشنر در خنکای دم دمای غروب آن هم بیرون از آبادی روی کازه‌ی بالای بهداری بازی می‌کردیم که بازی جالب و قانونمندی بود به نظر می‌رسد بیس‌بال چوپونونی تفاوتش با بیس‌بال آمریکایی در این بود که آمریکایی‌ها چهار تا بُکّه دارند در چهار گوشه‌ی یک زمین مربع شکل ولی بیس‌بال چوپونونی دو بُکّه در بالا و پایین فضای زمین بازی. دیگر تفاوت‌های این دو بازی خیلی برجسته نیست.

دو تیم انتخاب می‌شدند که تعدادش مهم نبود بستگی داشت به تعداد بچه‌های حاضر حدّ اقل هر تیم می‌تونست سه نفر باشه ولی حد اکثری نداشت هر چه بچه‌ها بیشتر بودند تیم ها بزرگ تر می‌شد بجه‌ها کسی را مأیوس نمی‌کردند که به بازی نگیرند مگر این که خودش ترجیح می‌داد تماشاگر باشه. بچه‌های حاضر نصف می‌شدند بعد با یک تخته سنگ کوچک، تر و خشک می‌کردیم برای انتخاب تیمی برای بالای زمین که بازی را آغاز می‌کرد. یک طرف تخته سنگ را با آب دهان خیس می‌کردیم و بین کاپیتان‌های تیم، تر و خشک که همان شیر و خط با سکه است انجام می شد. سنگ به بالا پرتاب می‌شد و به زمین می‌افتاد و تر یا خشک مشخص می‌شد و بازی شروع شده تیم آغاز کننده به ترتیب مهره های ضعیف به قوی بازی را آغازمی‌کرد به این ترتیب که ضعیف‌ترین فرد تیم بُل یا مُل می زد یعنی با چوب بیس‌بال که برای ما یک چوب‌دستی بود که خودمان ساخته بودیم به توپی که باز هم خودساز بود و یکی از اعضای تیم حریف پرتاب می‌کرد ضربه می‌زد و این پرتاب توپ با چوب بُل یا مُل نام داشت که اگر اعضای تیم حریف که در فضای پایین میدان بازی پراگنده ایستاده بودند آن را درهوا می‌قاپیدند بُل گرفته بودند و تیم بالا باخته بود باید جای تیم‌ها عوض می‌شد ولی اگر بُل نمی‌گرفتند این عضو سه تا بُل می‌زد و آن وقت آن عضو سوخته بود باید در داخل دایره‌ای که همان بُکّه‌ی بالا بود بماند و از آن بیرون نیاید تا فرصتی که در رفت و آمد توپ بُل هم تیمی‌هایش بتواند با دو، فاصله‌ی بُکّه‌ی بالا تا بُکّه‌ی پایین را بدود و برگردد به شرط آن که در این فاصله اعضای تیم پایین او را با توپی که بُل زده شده؛ نزنند که اگر می‌زدند همه‌ی اعضای تیم پایین به دو، به بُکّه‌ی بالا می‌دویدند و آن وقت دوباره دور را برده بودند و جای تیم‌ها عوض می‌شد مگر این که آن عضو توپ خورده دوباره توپ را برمی‌داشت ودر فرصت فراراعضای تیم پایین تا رسیدن به بُکّه، یکی از آنان را با توپ می‌زد که با زدن دوباره‌ی او، باید اعضای تیم بالا به بُکّه پناه می‌بردند والاٌ این زد خورد آنقدر ادامه می‌یافت تا بازی به آرامش بُکّه‌ای برسد آن وقت تیم برنده از این زد و خوردها در بالا قرار می‌گرفت.

گاهی همه‌ی اعضا بُل می‌زدند و می‌سوختند و داخل دایره‌ی بُکّه‌ی بالا جمع می‌شدند و منتظر می‌ماندند تا قوی‌ترین عضو تیم در پایان بُل‌های آنچنانی بزند که فرصت به پایین و بالا دویدن باشد تا دوباره اعضا زنده شوند و بتوانند دوباره بُل بزنند و گاهی آخرین بُل آنقدر بلند و طولانی می‌شد که همه‌ی اعضای سوخته را دوباره زنده می‌کرد و گهگاه اتفاق می‌افتاد که یک تیم همیشه در بالا بود و دیگری همیشه در پایین ولذٌت بُل زدن از آن‌ها گرفته می‌شد. یکی از بچه‌ها که قوی‌تر از همه بود و همیشه مدیر این بازی‌ها بود و بُل‌های آنچنانی می‌زد قلیو فاطمه‌جان(مصطفی‌قلی یاور) بود.

قلیو فاطمه‌جان(مصطفی‌قلی یاور)

گفتم که توپ بیس‌بال را هم خودمون می‌ساختیم به این ترتیب که مقداری از نوارهای لاستیکی تیوپ دوچرخه را دور هم می‌پیچیدیم و به شکل یک گلوله‌ی نسبتاً بزرگ به اندازه یک توپ بیس‌بال، بعد با نخ‌های رنگارنگ گل‌دوزی و سوزن گل‌دوزی روی آن را می‌بافتیم. این توپ، بُل‌های بلند و طولانی می‌زد اما برای ضربه زدن به اعضای تیم حریف خیلی خطرناک بود چون لاستیکی بود و سنگین. یک نوع دیگر هم توپ می‌ساختیم که آن را «توپ جُلی» می‌گفتیم که با مقداری از نوارهای پارچه‌ای روی هم پیچیده، ساخته می‌شد و بعد روی آن را هم می‌بافتیم این توپ، بُل‌های کوتاه‌تری می‌زد امٌا برای زدن به اعضای تیم حریف، ایمنی بیشتری داشت و عادلانه‌تر هم بود؛ چون بُل‌ها خیلی بلند و طولانی نمی‌شد و هر دو تیم می‌توانستند از موقعیت‌های خود استفاده کنند و هر دو گاهی بالا و گاهی پایین باشند.

این بازی بیس‌بال معمولاً در فصول مدرسه هر روز، عصرها در بالای بهداری برگذار می‌شد به حدّی که بکّه‌ی پایین از بس بچه‌ها درآن پریده بودند به صورت گودالی درآمده بود که پر از خاک مرده بود. پیداست وول خوردن و پریدن در این گودال، ما را پر از گرد و خاک می‌کرد که بعد از بازی می‌دویدیم سر جوی آب، و تنها دست و سر و صورت را می‌شستیم. لباس‌ها را هم می‌تکاندیم تا جمعه‌ای بیاید و به حمام برویم یا در یک بعدازظهر - اگر تابستان بود - در جوی آب جلوی حمام آب تنی کنیم و شسته شویم.

یک بازی دیگر هم با توپ و چوب داشتیم که همه‌ی قوانینش با «ویسوال» یکی بود با این تفاوت که برای بُل زدن توپ را یکی از اعضای تیم حریف پرتاب نمی‌کرد بلکه خود بُل زننده برای خودش پرتاب می‌کرد بقیه قونین عین «ویسوال» بود و به آن بازی «تی و بالا» می‌گفتیم

این  دو بازی بازی‌های سالم و سبز و کم خطر ما بود. ما بازی‌های سیاه و پرخطر هم داشتیم مثلاً با گِل چپق می‌ساختیم و با سرگین خز توتون و گاهی چپقی هم می‌کشیدیم و با چوب خشکیده‌ی ستاک‌های مو هرس شده سیگار می‌کشیدیم که همه‌ش در حد شیطنت‌های تقلیدی از بزرگان بود و اعتیادی هم نداشت و از یکی دو پک هم تجاوز نمی‌کرد چون تند و بد بو و غیر قابل تحمل بود و امٌا بازی‌های خطرناک ما بچه‌ها که در تابستان‌ها بیشتر اتّفاق می‌افتاد زیاد بود که ما بچه‌های بی‌صاحب انجام می‌دادیم و با آن‌ها سرگرم می‌شدیم و من در شگفتم که چگونه سالم می‌ماندیم؟ بازی «الّه» یا همان «الک دو لک اصفهانی» یا  «پِل و چَفته نایینی» که آن هم خطرناک بود و ممک چوب کوچک یکی از دوستان ما را کور کند.

یکی از این بازی ها، بازی «گُپّو» بود، یعنی می‌رفتیم غریب‌خونه روی پشت بام و بر روی بندهای ریگ کنار غریب‌خونه می‌پریدیم. ارتفاع آن حدود ۴ متر بود که این پریدن‌ها خطرناک بود و گاهی اتٌفاق‌های کوچکی هم می‌افتاد یک روز که با دوستان خود که اغلب بچه اربابی‌ها بودند طرف‌های عصر به غریب‌خونه رفته بودیم من(ممدو شیخ) و ابولو جواد (ابوالقاسم پورحیدری)پشت سر هم پریدیم من اول پریدم و او بعد از من پرید به طوری که با شکم روی سر من افتاد و ضربه آنقدر شدید بود که من فریاد میزدم:

- سرم را از توی تنم بیرون بکشید!

و بچه‌ها سعی می‌کردند بیرون بکشند و او فریاد میزد:

- شکمم به پشتم چسبیده است.

به هر حال بعد از نیم ساعتی هر دو فراموش کردیم نمی‌دانم ضربه‌ای که به گردنم خورده است آسیبی زده است یا نه، اکنون که در سن ۶۵ سالگی هم هستم هنوز چیزی حس نمی‌کنم. دوست عزیزم مهندس پورحیدری هم خدا را شکر هنوز سالم و سُر و مُر و گنده است و تا آن جا که خبر دارم هنوز امعا و احشایش صدمه ندیده است.

ابولو چواد(ابوالقاسم پورحیدری)               ممدو شیخ(محمد مستقیمی، نگارنده)

یکی دیگر از بازی‌های خطرناک ما بازی با یک لاستیک فرسوده‌ی کامیون بود که در آن می‌نشستیم چمباتمه زده، و بچه ها آن را هل می‌دادند تا زمانی که سرمان گیج می رفت و خود را از داخل لاستیک به بیرون پرتاب می‌کردیم و الاٌ دوستان دست از هل دادن برنمی‌داشتند البته این خیلی خطرناک نبود امٌا این یک مورد بود که هرگز فراموش نمی‌کنم.

روزی یک لاستیک بزرگ کامیون را روی کوه مزار «پاتلو» بردیم درست زیر صخره سمت شرق کوه، نوروزو (نوروز براتی) داخل آن رفت و ما آن را از بالای کوه رها کردیم لاستیک در هوا بالا و پایین می‌پرید و جلو می‌رفت و نوروزو همچنان در داخل آن بود که ناگهان احساس کردیم الان است که به دیوار باغ بخورد و نوروزو صدمه ببیند! همه با هم فریاد برآوردیم:

نوروزووووو! بپر بیرون! بپر!

خوشبختانه او توانست به موقع بیرون بپرد و خود را نجات دهد و لاستیک وقتی به دیوار باغ خورد خدا می داند چند متر به هوا پرید و برگشت اگر او خودش را به بیرون نینداخته بود قطعاً می‌مرد و اگر جان به در می برد گمان نمی‌کنم چیز به درد بخوری باقی می‌ماند! این بازی ما خیلی خطرناک بود و عجیب این که هیچ‌ کس به ما تذکر نمی‌داد و معمولاً پدران و مادران از این کارهای خطرناک ما بی‌خبر بودند در نتیجه ما جسورتر می‌شدیم و همیشه خطرناک‌تر بازی می‌کردیم و به یاد ندارم که اتفاق ناگواری افتاده باشد که هم بازی های ما از این بازی ها صدمه ببینند.

رفتارهای ناهنجارتر و خطرناک‌تر دیگر ما این بود که برویم و آشیانه‌ی پرندگان را خراب کنیم و جوجه‌های آن‌ها را برداریم و به قول خودمان: سَلّه برداریم. این یک تفریح بود برای ما و هیچ ‌کس به ما یاد نداد به پرندگان و حیوانات آسیب نرسانیم تخم پرندگان یا جوجه‌ی آن‌ها به چه درد ما می خورد؟ چون اغلب این پرنده ها گنجشک بودند با آن تخم‌ها و جوجه‌های فسقلی!

خوب به یاد دارم در یک روز تابستان که مدت‌ها بود قرار گذاشته بودیم سلٌه‌ی یک گنجشک را که زیر سوراخ ناودان پشتی مسجد بود برداریم. دیوار پشتی مسجد خیلی بلند بود و سوراخ زیر ناودان غیر قابل دسترسی. من(ممدو شیخ) و نوروزو (نوروز براتی)، حسنو کالو(حسن‌علی عارف) و حیدرو محداصغر(حیدر پاسیار) نقشه کشیدیم که یک نفر را باز زنبیل و طناب از بالای بام مسجد به پایین بفرستیم تا حدود یک متر، تا زیر ناودان تا او بتواند سلٌه‌ی گنجشک داخل سوراخ زیر ناودان را بردارد. یک زنبیل پوسیده از کنار کاهشور پیدا کردیم. نوروزو هم یک طناب کوتاه از خانه آورد من و نوروزو و حیدرو و حسنو پشت بام مسجد رفتیم. عده زیادی از بچه‌های تماشاگر و کوچک‌تر پایین بام مسجد در خیابان بودند جلوی اهنگ کلثوم. همه منتظر بودند و تماشا می‌کردند حسن‌و داوطلب شد و داخل زنبیل نشست و نوروزو طناب را به بندهای زنبیل گره زد و سه نفری به کمک هم او را آویزان کردیم و آرام آرام به پایین روانه ساختیم تا نزدیک زیر ناودان که ناگهان کف زنبیل پوسیده پاره شد و حسنو کالو از داخل سوراخ زنبیل همراه کف زنبیل از ارتفاع ۶ متری به پایین افتاد و با نشیمنگاه به زمین خورد بچه‌های پایین از ترس گریختند من مطمئن بودم که نعلبکی حسنو شکسته است اما ناگهان با حیرت دیدیم حسنو از جا پرید به اطراف خود نگاه کرد و مثل دزدی که به چپ و راست نگاهی انداخت و خوشحال از این که کسی او را ندیده پا به فرار گذاشت بی آن که کوچک‌ترین صدمه‌ای دیده باشد فردای آن روز همه او را در خیابون دیدیم. هیچ عیبی نکرده بود هنوز هم حی و حاضر و صحیح و سالم در چوپانان است.

نمی‌دانم چرا هیچ کس به ما تذکر نمی‌داد که این رفتارها خطرناک است و چرا ما صدمه نمی‌دیدیم؟ نمی‌دانم! الله اعلم! نکنند آن فرشته محافظ کودکان ما را محافظت می کرد! به هر حال به یاد ندارم کسی از این بازی‌های خطرناک صدمه دیده باشد و اگر گاه گداری دستی یا پایی می‌شکست از دوچرخه سواری و افتادن از بالای خر یا از درخت بود که معمولاً جنبه بازی نداشت. خودم یک بار از درخت افتاده‌ام و صدمه هم ندیدم. در گرمای خرماپزان بود اول چهار بندی خودمان، یک خرمای خوب بود با ارتفاع ۷ یا ۸ متر و من کودکی هشت ساله بودم که در آن خلوت ظهر تابستان هوس خرما کرده است از درخت بالا رفتم اولین کوِشْک را که چسبیدم؛ کنده شد شکمم به درخت ساییده شد و به پایین افتادم و با نعلبکی به زمین خوردم شکمم کمی خراش برداشت. ترسیدم اما صدمه‌ای ندیدم و نعلبکی‌ام هم نشکست ولی بعضی از دوستان گاهی دستی، پایی را شکسته‌اند آن هم برای شکم شلی و ناخنک زدن به توت یا خرما.

محمد مستقیمی  راهی

تیر ماه 1395


نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1395/05/13    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، یادگاری‌ها، دوستان، خاطره، مقاله،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

بپاشان

نام اسطوره ای چو÷انان و عنوان پیش نهادی من برای ریگ جن  یعنی: «زیبای خفته» انگیزه‌ای شد برای دوست بسیار عزیزم امیرحسین یاوری شاعر توانای اصفهانی تا این اثر بلند و غرا را بسراید. من همیشه به نام اسطوره‌ای «چوپانان» بالیده‌ام و از این پس نیز می‌بالم

            بپاشان

 

 بپاشان!

بپاشان، چیزی را که مکث نمی‌کند
بگذار زمان کرخت شود
بیاید
در سایه‌هامان شناور
میانمان بماند
چوپانان
دشت
رمه‌ها
انحنای لمیده‌ی اشیاء
بگذار
سایه ‌روشن‌ها
در هم نشت کنند
قوام بیابد زمان
تنها یکه‌ی اندامی بماند
به تمامی اُکر
بدون هیچ پس زمینه‌
فیروزه‌ای
بدون هیچ درخشش
یا سایه‌هایی که می‌توانست باشد
این تبلور ماسه‌ای
همه چیز را در آغوش کشیده
ذره   ذره‌ای
که برهم می‌نشیند
از سر هم می‌افتند
درهم می‌شوند

 

بی آنکه پریزاد پلکی زده باشد
بلقیس فرمان داد:

لم بده                                      
دستانت را فرو کن به بحر
ماهیان را بپران
به آسمان
بال درآورند
بیایند
سایه‌بانمان باشند

پریزاد، لم داد و پاشید
پاشید پرندگان را
پاشید دریا را
لخته     لخته
خز دستانش به هوا رفت
باران گرفت
باران
باران
از هر قطره ریواسی برآمد
جفت    جفت
تن   به‌تن    برهم تنیده
تردینه‌ای که در دم شکوفه داد
شهد ارغوانی‌اش به بار نشست
لب  به  لب
گرم و سرخ

عوریِ اندامی برآورد
تمامی صورتی، سفید


گویی زمان تکانی خورده باشد
رمل‌ها جان گرفتند
شمدشان را کشیدند
تا سینه‌های پریزاد


و فرمان داد:

               پلک‌هایش                 
               آرام برهم گذارید                   

 

 

عور، از بطن خود عوری برآورد
هر عور، عور دیگر
آمدند
گویی خیل ملوانان طوفان زده ساحل یافته باشند
نعره می‌کشیدند
دست‌هاشان
 پیوسته ماسه می‌پاشید
به حلق
به حلقه‌ی مرغان ماهی خوار
که سیاه شوند
کلاغی زاده شود
فرمان برآورد به منقار
که:
فرمان- فرمان که می گویند
تویی!؟
بپاشانم غارغارم را؟
به ابتدای نتراشیده‌ی سیاهی
که دندادند حجم
مداری حلزونی برآورد
گردبادی
جنباننده‌ای سراسر در سکون
مکشی پر از جرقه‌های زمان‌دار
چنبره‌ای متخلخل
 متداخل
فقط و فقط
سراسر استخوان خاصره
میراث خوار بلع

  

که قیصر!
پاشنه‌ی زبانت را بکش
آتش بینداز به این شکوه آبنوسی
 این جلجتا‌ی صلب را گرم کن
گرم کن این انحنای مورب را
راست قامتی قصه‌ای بیش نیست
پراز میخکوب اندامی کهربایی
که زمان
 گشتار خودش را می‌بلعد
مارپیچی است  پلکانی
مچاله به سوی هیچی
خالیِ اندامی پر از طنین

 

تش انداخت
از هرستون دو نرینه گاو ماند
بی زمرد چشم
بی زرینه‌ی شاخ
بی نور
بی چراغ
سراسر تاول خاکستری

  

و چون ققنوس  بر گور خود نبود
گور را به چرا بردند
 پروار آید
پر از پرهای خاکستری
با رگه‌های سیاه
و چشمانی برآمده از دوسو
که جُورِ سوی این تخت را
قاطران فنیقی به مکاره می‌برند

خشت به خشت

تازیانه آوردند به قرار غلامان تازی
که دریا به بند کشند

مأجوج، سر از شعبده‌ی دیوار به‌درآورد
سرازیر شد
و این قرار را فرمان نبوده باشد
که نیست

 

پریزاد
باید
چون کودکانِ  نابالغِ درخواب

غلت ‌زند
رستن‌گاهش را            به خشکیده‌ی انجیر نشاند
و آهی کشید‌و کشاند
برآمده بذر را
بی آنکه نه ماه قرار یابد
بر آورد  نو شاخه را
که دستانش را بلعیده بود
که را یافت
رها کرد ریشه‌ها را
تنش را فرابگیرند
به یکباره بِایستد
فرو برد آب و زبانی که در حلق می‌چرخند
و برآورد
نو آمده برگ را
نو آمده زبان را از سر هر شاخه

  

که زبان به زبان اوراد بابلی
زنان را بگیرند
خورشید را
به قربان‌گاه برند
خونش بریزند
و کلاغان حنا بسته
تکه           تکه
آسمان را سیاه بگردانند

 

 زمان به‌دور از جمجمه‌ی آهکی 

ماهی شود
به تمامی ماهی سرخ
آسمان
کپوری نهنگ چهره
سرخی
دشت را ببلعد
 که نه
بالا بیاورد کمی آن سوتر
آن سوتر از ملوانان
آن سوی استخوان‌های مغاک کلاغ
میان خزهای سیاه بالین پریزاد
از همان
از همین که می‌خواهی بدرخشد
لرزش چشمک زن نئونی
این ویترین
این نیم ‌تن سفید
این انعکاس شیشه
حریر‌های سبز
حریرهای صورتی
مخمل‌های فیروزه‌ای
لب‌های سرخ سرد
لب‌های سرخ گرم
دامن‌های آبی
مانتوهای بنفش
شال‌های یشمی
إشارپ‌های کرم
گردن‌های صیقلی
گردن‌های نازک
گردن‌های گرم
گردن‌های سرد
گوش‌های گوشواره
سینه‌های سینه بند
سینه‌بندهای بی سینه
ناخن‌های براق
مات
سرد
صاف
زرد
لنزهای چشم و چشم‌های لنز زده که خیره شده به برآمدگی‌ها و برنیامدگی‌های شلوارهای چهار خانه
در همه جا ایستاده
نشسته
موتور سوار
ماشین سوار
نشسته ایستاده
درحرکتی مدام
با ثانیه شمارهای غیر دوار
ثانیه شمارهای چشمک زن
چراغ‌های برو     نرو
نوبت شماست!
و شلوارهای چهار خانه‌ی خاکستری
با خانه خانه‌های خاکستری
بی خانه
بی پرنده‌ی آزاد
بی پریزاد لم داده
 که نه

لم داده
دو لنگش را هوا کرده
مدام دارد فلش‌ها را می‌بلعد
مدام دارد مرور می‌کند
مردانگی قرص‌ها را
با طعم نعنا
لیمو
انار

 

کارهای مدام بی‌کارکرد
تنها کلیدها
 حروف منقطع
مکعب‌های غیر هم‌شکل
مجموعه‌های هم‌شکل
زمان غیر متوقف
در رفت و آمدی تکراری
متوقف
اصالتی معطوف به اجزا
اجزایی در رد
کلیتی که فنجانی بیشتر نیست
پر از گرده‌های تلخ قهوه
پر از شیره‌ی نا شیر
دهان‌هایی در تکرار دندان
میله‌های مردّف
دفی که داغی است از لکه‌ی فنجان
و فنجانی که دستش را به کمر زده
کمر میز را
به مداری دایره‌ای می‌برد
دوّار و غلطان
که از سر هم نمی‌افتند
نه این اندازه استواری
زمان را به شک سایه‌ها
صدای صندلی‌ها نمی‌برد
قطعیتی از تکرار نشستن
ساعت‌های بدون قطع قرار
تنها گرمایی از سرانگشتانمان
شاید باشد
نترس، این بازمانده را بیا لمس کنیم
نترس!
بیدار پلک بسته
نترس!  
بپاشان چیزی را که مکث نمی‌کند در اندامت

 امیرحسین یاوری 


نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1394/10/23    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: چوپانان، جغرافیای چوپانان، شعر،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار فصل دوم بخش دوم پاره‌ی دوم

آش شله قلم‌کار 
فصل دوم بخش دوم پاره‌ی دوم

قلعه‌ی جدید

گفتم ماما خدیجه نوزادان زیادی به دنیا آورد و بسیاری مردند امّا این نوزاد اولی که گورستان «پاتلو» با مرگ او بنیان‌گذاری شد کاری به نوزادان او ندارد این جریان مال دهه 70 قرن 13 شمسی است یعنی سال‌های 1277 به بعد تا 1280 که هنوز باباشیخ هم نوزادی و کودکی بیش نبوده تا چه رسد به این که این نوزاد فرزند او باشد داستان گورستان تداعی شد نوشتم به هر حال گورستان چوپانان که پا گرفت نوزادان و پیران دست به کار آبادانی آن شدند. بانیان اولیه چوپانان هم کم‌کم پیر می‌شدند و می‌مردند و نوزادان هم که توان مقاومت در برابر آن هم سختی و بیماری و عدم بهداشت را نداشتند آنان را در این آبادانی یاری می‌کردند.

چوپانان جان می‌گرفت؛ زاد و ولدها و مرگ و میر که همیشه اولی بشتر است و مهاجرت نیروی کار که بیشتر از بیابانک بود جای را بر ساکنین قلعه‌ی چوپانان تنگ کرد بچه‌ها بزرگ می‌شدند و تشکیل خانواده می‌دادند و یک خانواده به چند خانواده تبدیل می‌شد.

در بافت جامعه‌ی چوپانان می‌بینیم که دوستی و پیوند با شرکا بیش از حد نزدیک و نزدیک‌تر شد تا آن جا که خویشاوندی‌ها دوباره تازه ‌شد با ازدواج فرزندان. خلاصه باباحاجی خانواده‌ی خود و برادرش را زیر پر و بال خود گرفت و روزگار خوشی برای همه رقم خورد تا آن جا که آرام آرام حس کردند که این قلعه برای این جمعیت کوچک است و طرح قلعه‌ای بزرگ به مهندسی میرهاشم صدریه که در آن زمان در قادرآباد ساکن بود و استعداد معماری داشت ریخته شد طرحی بسیار فراگیر که فضایی گسترده را در بر داشت و شامل پنج برج نگهبانی بزرگ بود سه برج بر دیواره‌ی شرقی یکی در جوار خانه‌ی محمّدعلی جلالپور «رادیو» دومی سر کوچه‌ی رحمت‌علی عمادی و سومی سر کوچه‌ی بالای دبستان ستوده و دو برج در قسمت غربی یکی ته کوچه استادعلی در ادامه‌ی کوچه‌ی دبستان و آخری هم پشت حمام چوپانان. برج سه طبقه داشت که طبقه سوم که بام برج بود مناسب بود برای سنگرگیری و سوراخ‌های تیراندازی به دور و پای قلعه در آن‌ها تعبیه شده و از بیرون هم نمای زیبایی داشت با آن کنگره‌های لب دیوارهایش که پیدا بود در معماری آن دقت کافی شده است اما حیف و صد حیف که به دلالیل واهی بی‌خود و بی‌جهت آن‌ها ویران کردند در حالی که در گوشه‌ای آرام خفته بودند و کاری هم به کار کسی نداشتند. دلایلی از قبیل این که تریلی‌ها در پیچیدن در بعضی از کوچه‌ها مشکل دارند خیلی مسخره بود این دلایل محکم امّا ویران شد و دیگر نیست. دیوارهای بلند قلعه به طور کامل ساخته شد ‌و تنها در انتهای کوچه‌ها دیوارها باز بود و با این فرض که هنگام نیاز به قلعه‌بندی یکی دو روزه کوچه‌ها مسدود می‌شد و قلعه آماده‌ی دفاع می‌گردید. این طراحی هوشمندانه تنها از عهده‌ی مهندسی چون میرهاشم صدریه برمی‌آمد که معماری ساختمان‌های بسیاری را در شمال و مرکز کشور به اجرا درآورده بود.

در این عکس سه برج شرقی نمایان است:

پایینی برج جنب خانه‌ی رادیو

بالایی برج سر کوچه‌ی رحمت‌علی و بالاتر برج انتهای کوچه‌ی دبستان ستوده

برج جنب خانه رادیو

برج پشت حمام

عکس از مهندس مجید عسکریان

زمین‌های داخل محدوده‌ی قلعه‌ی جدید بنا بر مالکیت‌ها تقسیم شد و هر کس موظف گردید دیوار کنار برج‌ها را به ارتفاع چهار تا پنج متر بالا ببرد و تنها دهانه‌ی کوچه‌ها باز بماند تا در زمان نیاز به قلعه‌بندی و عدم امنیت به راحتی و ظرف یکی دو روز کوچه‌ها مسدود شوند و قلعه کامل شود یکی دو تن از فرزندان مالکین نخستین دست به کار ساختمان سازی در قلعه‌ی جدید شدند یکی از اوّلین خانه‌هایی که در قلعه‌بندی جدید ساخته شد خانه‌ی پدری من«نگارنده» است که هنوز پابرجاست در کنار خیابان اصلی چوپانان و از قدیمی‌ترین خانه‌هایی است که در بافت قدیمی چوپانان وجود دارد سه چهار خانه‌ی دیگر هم هم‌زمان با این خانه ساخته شده چون در خرابی قلعه چوپانان در سیل 1317 شمسی مردم سیل‌زده به چهار پنج خانه‌ی موجود و تازه‌ساز پناه می‌برند گمان می‌کنم خانه میرزا و خانه‌ی شیخ حسن و یکی دو خانه‌ی دیگر که برایم گفته شده اما مطمئن نیستم و به خاطر نمی‌آورم.

بله پیران و کودکان گورستان را آباد کردند و در همین زمان‌ها هم یعنی حدود سال‌های 1310 بابا حاجی و بعد هم همسر اولش فاطمه سلطان مردند و در همین گورستان دفن شدند البته جابجایی جنازه‌ی سلطان داستانی دارد که باشد جداگانه به آن بپردازم که خالی از ظرافت نیست و بیگم جان خانم تنها ماند و در خانه‌ی پسر بزرگ یعنی عمو میرزا مهدی با عروس خود ماننده زندگی می‌کرد. پیر و ناتوان شده بود و این ناتوانی باعث شد که لحظه‌ای که اسدالله پسر عمو محمّد دیگی را به زمین می‌زند شاید هم از بام قله به صحن قلعه پرتاب می‌کند صدای آن بیگم‌جان را می‌ترساند از جا در رفته به زمین می‌خورد و لگن خاصره‌اش می‌شکند و زمین‌گیر می‌شود. زنی فعال و پرتلاش که مجبور می‌شود در خانه بماند و با عروس سلطه‌جوی خود زندگی کند و برای جابجا شدن هم بر زمین بخیزد. چاره چیست؟ روزگار چنین خواسته است.

ادامه دارد...

محمّد مستقیمی - راهی

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 1394/06/31    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار فصل دوم بخش دوم پاره‌ی نخست

آش شله قلم‌کار 
فصل دوم بخش دوم پاره‌ی نخست

پاتلو

گفتیم که مرگ و میر نوزادان و کودکان در قدیم زیاد بود و جالب این جاست که اولین کسی که در چوپانان می‌میرد یک نوزاد چند ماهه است که با این که بارها شنیده‌ام که فرزند چه کسی بوده امّا حالا هرچه زور می‌زنم یادم نمی‌آید امّا می‌دانم که از فرزندان رعایا بوده است نه از مالکین و پس از مرگ این نوزاد این مشاجره در می‌گیرد که او را در کجا دفن کنند و گورستان را در کجا انتخاب کنند؟ عدّه‌ای معتقد بودند که دامنه‌ی کوه انبار مناسب‌تر است و بعضی دامنه‌ی کوه دشت را پیش‌نهاد می‌دادند و بالاخره رأی بر این قرار می‌گیرد که بهتر است مرده به سمت قبله تشییع شود و دامنه‌ی تپه‌ی جنوب غربی چوپانان که جهت قبله است می‌شود گورستان چوپانان و «پاتلو» نامیده می‌شود.

پاتلو

نکته‌ای که نمی توان از آن گذشت و ذکرش خالی از لطف نیست این است که انارکی‌ها و بیابانکی‌ها با تفاوت‌های بسیار فرهنگی و حتی در گویش‌هایی که برای آن دیگری قابل فهم نیست در کنار هم و در همسایگی هم سال‌ها با مسالمت زیسته‌اند و حتی خویشاوندی سببی هم در میانشان بسیار رواج دارد خود نگارنده حاصل همین نوع خویشاوندی است. اگر به روستاها و شهرهای منطقه‌ی انارک و بیابانک سفر کنید خواهید دید که گورستان‌های منطقه‌ی انارک دور از آبادی و گورستان‌های منطقه‌‌ی بیابانک در دل آبادی و در میان زندگان است و این برمی‌گردد به باور این دو قوم در باره‌ی مرگ. انارکی‌ها از مرگ چنان ترسان و گریزانند که حتّی نام «مرگ» و «مردن» را هم با هزار سلام و صلوات و «روم به دیوار» و «دور از حضور» و «دور از جان شما» به زبان می‌آورند و آداب و رسوم گورستان و دید و بازدید از داغدیدگان و سر و سلامتی و مراسم ترحیم و مرده‌خواری که دیگر نگو و نپرس امکان ندارد بتوانید یک استکان چای به یک انارکی که به مراسم ترحیم آمده بخورانید در حالی که در بیابانکی‌ها با مرگ آسان برخورد می‌کنند به راحتی بر زبان می‌آورند. از مرگ یکدیگر سخن می‌گویند و با مراسم تدقین و ترحیم که نگو و نپرس یک هفته و گاهی بیشتر در خانه داغدیده تخته پوستک می‌اندازند و به نظر می‌رسد خوشحالند که بساط خورد و خواب و دیدار دسب کم یک هفته‌ای برقرار است خلاصه تفاوت این دو قوم بسیار است به ضرورت قسمتی از آن را این جا اشاره کردم تا در نوشته‌های بعد چه پیش آید من، نگارنده، حاصل این دو فرهنگم و به خوبی هر دو می‌شناسم خلاصه انارکی‌ها چنان از مرگ هراسانند که صلاح نمی‌دانند در جوار مردگان زندگی کنند البته در انارک که گورستان «تگ ملتنی» دور از آبادی بود با ساخته شدن شهرک جدید تقریباّ در میانه‌ی آبادی قرار گرفت که آن را هم برنتافتند و «تگ ملتنی» را به پارک تبدیل کرده و گورستان را به بیابان و دور از آبادی منتقل کردند. از این جهت به نظر می‌رسد که انارکی‌ها بیشتر شبیه نیاکان زردشتی خود هستند که مردگان را به دخمه‌های دور از دسترس زندگان منتقل می‌کردند گرچه انارکی‌ها در دخمه نمی‌گذارند و مثل مسلمانان دفن می‌کنند اما در مراسم بعد از تدفین شباهتشان به نیاکانشان بیشتر است و با گورستان میانه‌ای ندارند و خیلی به سراغ گورها نمی‌روند تدفین و هفته و چله و یکی دو سال هم سالگرد دیگر آنان را تا روز قیامت به حال خود می‌گذارند و آرامششان را به هم نمی‌زنند در حالی که بیابانکی‌ها فرهنگشان در مورد مرگ بیشتر شیعی است که به مزار مردگان عشق می‌ورزند و تا آن جا که ممکن است به آنان سر می‌زنند حال مرده تازه باشد یا مرده‌ی صد ساله فرق ندارد هفته‌ای یک بار که انگار از فرایض است گرچه چون مردگان در دسترس و در کنار کوچه یا خیابانی هستند گاهی هر روز هم به آنان سر می‌زنند و یا شاید این دو عامل ترس از گورستان و دور بودن گورستان داستان مرغ و تخم مرغ باشد گورستان در دسترس و در میان زندگان الفت با آن را به وجود می‌آورد و ترس را از بین می‌برد یا گورستان متروکه و دور از زندگان ایجاد ترس می‌کند حل مسأله‌ی ابتدا مرغ بوده یا تخم مرغ با خود شما.

این رفتار فرهنگی پی‌آمدهایی هم داشت. چوپانان تا اوایل دهه‌ی 40 مرده‌شوی خانه «غسالخانه» نداشت. در ابتدای خیابان دشت دو تخته سنگ بزرگ یک تکه روی دو جوی دو طرف خیابان مثل دو پل انداخته بودند و این دو پل که در فضای آزاد و بی حصار بود «مرده‌شوی‌خانه‌ی چوپانان» بود و به این علّت دو تا بود که همیشه آب در یک جوی نبود گاهی آب در جوی سمت چپ بود و گاهی در سمت راست و ناچار دو تخت مرده شوی‌خانه لازم بود که در هر زمان آب به هر جوی که باشد مرده بر زمین نماند. مردان را که بی‌حفاظ، در فضای آزاد و در برابر دید فرشتگان می‌شستند چون حجاب برای مردان مرده یا زنده معنا ندارد حجاب برای زنان است ولی حجاب نسوان مرده چند چادر زنانه بود که زنان آن را حصارگونه به دور پل می‌گرفتند و مرده‌ی زن را می‌شستند البته از بالا دیده می‌شد و فرشتگان می‌توانستند مرده را ببینند امّا این حجاب موقت به شدّت اجرا می‌شد البته اگر باد همیشگی چوپانان کار دستشان نمی‌داد و گناهی برای زندگان حاضر در مراسم تغسیل و مرده روی تخته سنگ افتاده‌ی دست از چاره کوتاه قلمداد نمی‌شد الله اعلم. تا این که نمی‌دانم چه شد شاید شماتت بیابانکی‌ها -که خودم چند بار شاهدش بودم که اقوام بیابانکی‌ام، پدرم را سرزنش می‌کردند که شما یهودی‌ها حتی یک مرده‌شوی‌خانه ندارید که مرده‌ی زن را در فضای آزاد تغسیل نکنید و از این چرندیات- که به احتمال زیاد فشار پدرم به مالکین باعث شد که اربابان راضی شدند و از محل انبار میانه خرج کردند و در ابتدای ورودی چوپانان سر خیابان در کنار اولین باغ سمت چپ ساختمانی تقریباً مناسب و خوب و خیلی آبرومندتر از مرده‌شوی‌خانه‌های بیابانکی‌ها ساخته شد که هنوز هم پا بر جاست البته بعد از انقلاب که مردگان حرمت بسیاری یافتند یک مرده‌شو‌خانه‌ی لوکس در همان «پاتلو» ساخته شد و این ساختمان بلا استفاده ماند که نمی‌دانم شورا یا دهیاری آن را به عنوان بیت‌المال تصرف کرد و باز هم الله اعلم.

ادامه دارد...

محمّد مستقیمی - راهی

نوشته شده در تاریخ شنبه 1394/06/28    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار فصل دوم بخش نخست پاره‌ی چهارم

آش شله قلم‌کار

 فصل دوم بخش نخست پاره‌ی چهارم


خلاصه یاران همراه یاری کرده جوان تیر خورده را بر چوب بست می‌بندند و کشان کشان او را به چوپانان می‌آورند و بیچاره حاج مندلی هم بر کجاوه می‌نشاندش و به قصد نجات او زاهی یزد می‌شوند  به هر حال می‌توانند از خون‌ریزی بیش از حد جلوگیری کرده و جان او را نجات می‌دهند و زخم‌های او درمان می‌شود امّا از آن جا که لابد آن زمان جراحی و این مسایل پزشکی چون امروز پیش‌رفته نبوده قسمتی از استخوان‌های خورد شده در زخم باقی می‌ماند و کمی بعد عفونت می‌کند و ناچار این بار او را به اصفهان می‌آورند و در بیمارستان احمدیه بستری می‌کنند و خواهرش حاج هدیه هم پرستاری او را به عهده می‌گیرد و حدود هفت هشت ماه این درمان طول می‌کشد تا عاقبت مشکلات برطرف شده و جناب شیخ آن نوجوان مغرور تازه شکارچی شده که خدیجه هم چشم به راهش بود با پای چپی که دیگر زانویش تا نمی‌شد و چند سانتیمتری هم از پای راست کوتاه‌تر شده بود لنگان لنگان از راه می‌رسد و لقب او کامل‌تر می‌شود و از این به بعد می‌شود «شیخ شل».

حسین شیخ

دختر حاج رحیم یعنی همسر محمّد حاج عبدالله و مادر خدیجه خانم و مادر زن پدر که زنی قاطع و مدیر و مدبّر است چنان که کسی چه زن و چه مرد جرأت نمی‌کند در مقابل او عرض اندام کند و این قاطعیت زبان‌زد خاص و عام است هر دو پایش را می‌کند توی یک کفش که: هرگز دختر نازنینش را به جوانی لنگ و ناتوان نمی‌دهد و در پی آن است که طلاقش را بگیرد امّا با تمام قاطعیت و رعب‌انگیزی رفتار دختر حاج رحیم، عشق کار خود را می‌کند و پدر و خدیجه خانم که یکدیگر را می‌خواستند هر طور که بوده باشد؛ این که یک پا بود که شل شده بود اگر دو چشم هم کور می‌شد و یا هر بلای دیگری هم نازل می‌شد نمی‌توانست از علاقه‌ی این دو بکاهد؛ دست به به کار می‌شوند و بی اطلاع همه در یک فرصت مناسب که دختر حاج رحیم به حمام رفته بوده یواشکی و دو تایی عروسی می‌کنند و وقتی دختر حاج رحیم به صرافت می‌افتد و متوجّه می شود که کار از کار گذشته و خدیجه خانم سه ماهه باردار است و دیگر ناچار است تسلیم ‌شود گرچه تا پایان عمر این داماد شل رو دست زده از چشمش می‌افتد ناچار برای جلوگیری از آبرو ریزی دست به کار تدارک عروسی شده و پدر را داماد می‌کند و خدیجه خانم می‌شود عروس حاج مندلی و زن شیخ شل و نامادری من و شش ماه بعد از عروسی هم وضع حمل کرده و اخوی حسین مرا به دنیا می‌آورد که او هم چون پدر ولی عجول‌تر از پدر، هنوز از راه نرسیده به یک لقب ملقّب می‌گردد و به خاطر پیش از موعد به دنیا آمدنش او را به تعریض «حسین پیشه» می‌نامند که هرچند به نظر می‌رسد این لقب قدری توهین‌آمیز است -گرچه چنین نیست- بیشتر مواقعی که این اخوی دوست‌داشتنی من مورد خشم کسی واقع می‌شد به این نام خوانده می‌شد و بیشتر پشت سر او را به این نام می‌خواندند نه مثل پدر که پشت و رو همه جا «شیخ» بود؛ اخوی تنها در غیاب «حسین پیشه» بود و در حضور «حسین شیخ».

حسین شیخ و حمید پسرش و دختر کوچکش شهلا


نامادری من خدیجه خانم دست به کار زایمان می‌شود نه یکی و نه دو تا و سه بلکه ده شکم می زاید و هی برای من خواهران و برادران ناتنی سوغات می‌آورد که دستش درد نکند- هیچ خویشاوندی مثل خواهر و برادر نیست تنی و ناتنی ندارد- البته همه آن‌هایی را او سوغات آورد زنده نماندند و تنها نیمی از آن‌ها عمرشان به دنیا بود گرچه برادران هیچ کدام پنجاه سالگی را ندیدند و تنها داغشان برایم مانده است اما باز هم خدا بیامرزد خدیجه خانم را که در این راه جان باخت. در گذشته کودکان و نوزادان بسیار در معرض بیماری‌های گونه‌گون بودند که حاصل عدم بهداشت و گرما و سرما بود و چون کودکان آسیب‌پذیرترند بیشتر می‌مردند این است که نیمی از خواهران و برادران من که زحمت نه ماهه حمل آنان و درد زایمانشان را نامادری من خدیجه خانم تحمّل کرد از دست او رفتند و تنها چیزی که از این راه عاید او شد ناتوانی و بیماری و کم‌کم ظاهر شدن بیماری صرع بود که خطرناک بود و امانش هم نداد.

ادامه دارد...

محمّد مستقیمی - راهی

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1394/06/25    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار فصل دوم بخش نخست پاره‌ی سوم

آش شله قلم‌کار 

فصل دوم بخش نخست پاره‌ی سوم

شیخ شل

شیخ حاج مندلی که اینک جوانی رشید است و نامزدی عقد کرده هم برایش دست و پا شده لابد رفتارهای خاص خود را دارد. دلش می‌خواهد سری توی سذها داشته باشد و جلوه‌ای کند و در میان جوانان اسمی و رسمس و در این راه ظاهراً شانس هم به یاری او می‌آید و صبح یکی از روزهای بهاری که با تفنگ سرپر خود لابد برای پرندن کلاغان مزرعه از قلعه بیرون زده است چند آهو را مشاهده می‌کند که طفلکی‌ها برای نوشیدن آب سر سلخ چوپانان آمده‌اند او هم تفنگ آماده‌ی شلیک خود را نشانه می‌رود و تیری می‌اندازد و از قضای روزگار یکی از آن زبان بسته‌های خوش اندام و خوش نگاه به خاک و خون می‌غلتد. صدای شلیک همگان را به سر سلخ می‌کشاند و «شیخ» حاج مندلی پیروزمندانه بر لاشه‌ی آهو می‌ایستد و هر چه دلش می‌خواهد پز می‌دهد و لابد نامزد جوانش هم در میان تماشاچیان بوده و لابد او هم به رشادت نامزد خود نازیده است و اگر هم یزی بر لب نیاورده حتمیاض با خویشتن زمزمه کرده است که: بله این شکارچی شجاع نامزد من است دختران دم بخت! و بیگم‌جانی خانم که خدا می‌داند که قطعاً تمام اسفندهای روییده در بیابان‌های چوپانان را به آتش می‌سپارد دود می‌کند چ هر چه گندمی از آسیاب چوپانان آرد می‌شود را خمیر کرده چشم در می‌کند  و تمام گوشت و پر و پوست و کله و پاچه‌ی آن آهوی مادر مرده را هم صدقه داد و چه کرد و چه کرد که خدای ناکرده زخم چشم حسودان و شور چشمان پسرش را نگیرد که همه‌ی این‌ها کارساز نبود و نمی‌دانم چشم زخم یا قضا و قدر کرد آنچه را بایست می‌کرد و شد آنچه باید بشود.

خواهیم دید که ربطی به شورچشمی ندارد و آن صحنه‌ی تحسین برانگیز صبحگاهی در نگاه دختران جوان برای یک پسر جوان غرورآفرین است و ممکن است کار دستش بدهد که داد و او را به دوستی با شکارچیان برانگیخت و دیگر بار با آنان به کوه و کمر زد. او دیگر شکارچی بود نباید منتظر بماند که سالی ماهی یک بار آهویی کلی پازنی تشنه همه‌ی چشمه‌سارها را رها کند و به شلوغی آبادی بیاید و او هم شانس بیاورد و اتفاقاً با تفنگ سرپر پر از راه برسد و تازه تیرش هم به هدف بخورد نه دیگر نباید چنین کند بلکه باید صیّاد باشد باید به دبال صید برود نه این که بنشیند تا صید به سراغ او بیاید این است که چند روز بعد از آن شکار کذایی با دوستان به کوه رفته و به جای آهو یا کل و پازن خود را شکار می‌کند حال چکونه خدا می‌داند او و دوستانش همه گفته‌اند که حین بالا رفتن از کوه سر خورده و در حال افتادن تفنگ شلیک شده و گلوله به وسط ران چپ از چلو اصابت کرده و از پشت ران خارج می‌شود که خبرگان بر این عقیده بوده‌اند که امکان ندارد تیر از تفنگ خودش بوده باشد احتمالاً یکی از دوستان او را با صید اشتباه گرفته و یا شاید تصفیه حسابی در کار بوده و شلیک کرده است و برای این برای کسی درد سر ایجاد نشود و دوستانه حل شود توافق کرده و این داستان را سر هم کرده‌اند حالا هر چه هست راست یا دروغ بماند تنها چیزی که راست است این است که یک جوان تیر خورده و سصت و اندی سال باید عصا به دست باشد.

عکسی از شیخ شل در عروسی نگارنده


عکسی از شیخ شل به همراه همسر دوم(مادر نگارنده) در مشهد مقدس


ادامه دارد...

محمد مستقیمی - راهی

نوشته شده در تاریخ شنبه 1394/05/31    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار فصل دوم بخش نخست پاره‌ی دوم

آش شله قلم‌کار 

فصل دوم بخش نخست پاره‌ی دوم


این جریان «شیخ» شدن پدر بماند تا بعد حالا بهتر است بیاییم به سال 1297 خورشیدی یعنی بیست سالگی پدر که رمضان خان باصری که در قلعه‌ایراج جا خوش کرده و برای قتل و غارت گاهی از محل حکومت خود تا اطراف هم می‌آید و لفت و لیسی می‌کند هم از نظر آذوقه و گوشت و پوست و هم ازنظر هوا و هوس و در این سال به چوپانان می‌آید و قلعه‌ی چوپانان را قرق می‌کند و مدّتی در آن می‌ماند و به خیال خود محدوده‌ی حکومتی را گسترش می‌دهد. رمضان خان باصری در ذهن خود دم و دستگاهی به هم زده و چیزی نمانده در ایراج و چوپانان اعلام استقلال کند ارواح باباش![1]

خدیجه

دختر محمّد حاج عبدالله

نامادری من

جای‌گیر شدن رمضان‌خان باصری در قلعه‌ی چوپانان، تحمیل مخارج بی حدّ و حصر خود و تفنگ‌چیانش به مردم فقیر و سیاست اربابان و کدخدا در رفتار کج‌دار و مریز با این یاغی راهزن برای به دست آوردن فرصت؛ ماندن او را به درازا کشاند و این ماندن شاید ه ظاهر تنها مشکل مالی در بر داشت امّا چنین نبود تا آن جا که روزی رمضان خان با دیدن یکی از دختران محمّد حاج عبدالله خواهان او می‌شود و این دیگر برای این خانواده‌ی بزرگ غیر قابل تحمّل است و این است که محمّد حاج عبدالله و بابا حاجی حاج مندلی رمضون تدبیری می‌اندیشند و قباله‌ی نکاحی می‌نویسند که: خدیجه، دختر محمّد حاج عبدالله، عروس حاج محمّدعلی رمضان و همسر پسر حاجی، محمّدرضا«شیخ» است و با مالیدن آن در میان گندم و دیگر شگردها قباله را کهنه‌نما ساخته و در جواب رمضون خان باصری که مجدد خواهان آن دختر بوده می‌گویند: او شوهر دارد و عروس حاج مندلی است و این هم قباله‌ی نکاح او و رمضون خان هم به ناچار دست برداشته به ازدواج با دختر فقر و یتیمی رضایت می‌دهد[2] و غائله ختم می‌گردد و همیشه با ختم غائله چیزی نصیب پدر ی‌شود: از غائله‌ی جدل با آخوند روضه‌خوان لقب «شیخ» و از غائله‌ی رمضون خان باصری یک همسر مفت و مجانی و بی درد سر زیرا همین جریان از شوخی به جدّی بدل می‌شود و عقد شرعی هم جاری شده و خدیجه خانم دختر محمّد حاج عبدالله می‌شود همسر پدر باید بگویم که او مادر من نیست از این جهت می‌گویم همسر پدر الته فعلاً در عقد او می‌ماند تا در فرصتی مناسب مراسم عروسی برگزار شود و عروس و داماد را دست به دست بدهند. پیداست که این عروس و داماد فرمایشی از یکدیگر خوششان هم آمده و هر دو بر این ازدواج رضایت می‌دهند و این جریان بماند تا برگردیم.

ادامه دارد...

محمد مستقیمی - راهی


[1] - ایل باصری[۱]، کل جمعیت: 100,000نفر [۲]، نواحی با بیشترین جمعیت: استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد، زبان‌های رایج: فارسی،عربی،ترکی قشقایی، ادیان و مذاهب: اسلام شیعه

ایل باصِری ایلی کوچنده و پارس نژاد از ایلات خمسه فارس است و به خاطر قالی‌ها و گلیم‌های خود شهرت دارد.[۳]رنگ نارنجی مشخصه ی قالی های آن هاست.

ایل باصری تنها باقی‌مانده ی قبیله پاسارگادیان است [۴] که در دوره های اشکانی و ساسانی به رم کاریان معروف شدند.نام پاساری که به اهالی قبیله ی پاسارگادیان اطلاق می شد در دوره حکومت اعراب به باساری و سپس به باصری تغییر کرد.ایل باصری که به دلیل خصومت بنی امیه و سپس بنی عباس با پارس ها ضمیمه ی عده ای از قبایل عرب کوچانیده شده به سواحل شمالی خلیج فارس شده بود تا به حکومت رسیدن کریم خان زند زیر یوغ اعراب قرار گرفت .[۵]

در میان عشایر کوچنده فارس ایل باصری طولانی‌ترین ایل‌راه‌ها را (۳۳۸ کیلومتر) میان گرمسیر و سردسیر می‌پیماید. سنتاً قشلاق این طایفه در بلوک سروستان ، کربال و کوار و ییلاقشان در بلوک ارسنجان و کمین بوده‌است.[۶]

این ایل مشتمل است بر ۱۴ تیره یا طایفه و ۴۱ بنکو ﯾﺎ اولاد که هر بنکو شامل ۴ تا ۹ خانوار است که در چندین سیاه چادر زندگی می کنند سرپرست اردو ها در قدیم از طرف خان تعیین میشد و در نبود او ریش سفیدان بنکو این مسئولیت را بر عهده می گرفتند ریاست ایل نیز تا پیش از انقلاب بر عهده ی خان با کلانتر (از تیره ی کلمبه ای) و منصب او موروثی بود

تیره‌های باصری عبارتند از: کُلُمْبه‌ای، لبوموسی، فرهادی، ننه عرب، آل قلی، ظهرابی، ایلخاص، علی قنبری، کرمی، علی شاه قلی، حنایی، عبدلی (عبدالهی)، میر و جوچین.

در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، ۲۵۰ خانوار از باصری‌ها به سمنان و گرمسار مهاجرت کردند. ۳۰ خانوار از آن‌ها در ۱۳۲۲ خ. به ایوانکی و سپس از آن‌جا به ورامین رفتند و در روستاهای آن ساکن شدند.[۷]

منبع: از ویکی‌پدیا، دانشنامه‌ی آزاد

 

رمضان خان باصری: قبل ازسال 1301 شمسی ولایت جندق وبیابانک را نایبان حکومت اداره می کردند .در اواخر زندیه حاکم ولایت شخصی بنام "حاج عبدالغفور" بوده و احداث قنات غفورآباد را به وی نسبت داده اند.امیراساعیل خان عرب عامری که از طایفه اعراب عامری بوده از دیگر نایب الحکومه های این سرزمین بوده است.اقتدار وی از سال 1200 قمری آغاز میشود و مقر حکومتش دیوانخانه دهکده ی اُردیب واقع در50 کیلومتری خور بوده او تا سال 1222 حکومت مستقلی داشت و زیر بار حکومت مرکزی نمیرفته تا اینکه سردار ذوالفقارخان سمنانی او را سرکوب نمود و خان عامری این خطه را رها و به عباس میرزا نایب السلطنه پناهنده شد.وامیر رفیع خان فرزند خان عامری نایب الحکومه گردیدو در سال 1238 ق "نوروز علیخان مَزینانی" به حکومت رسید و تا سال 1333 ق افراد زیادی در این ولایت حکمرانی کردند وی امیراعظم حاکم معروف ایالت قومس به نایب الحکومگی جندق وبیابانک رسیدند.بسال 1336 ق  1297 خورشیدی "رمضان خان باصری"از فارس وارد منطقه شد و پس از کشتن مسعود لشکر و پدرش حاکم شد که بنا به درخواست اهالی از "قوام السلطنه" والی خراسان ،ابراهیم خان شیبانی" برای سرکوبی رمضان خان مأمور شد و در سال 1337 این اتفاق افتاد و از این تاریخ منطقه بیابانک و جندق از سمنان جدا و تابع خراسان شد.

منبع: http://alizst.blogfa.com/post-9.aspx

[2] - من، نگارنده، همسر او را دیده بودم البته بعد از رفتن از منطقه رمضان خان طلاق‌نامه او را با مقداری پول برایش می‌فرستد و او در چوپانان ازدواج می‌کند و از این نمد کلاهی هم نصیب او می‌شود و ظاهراً چندان آسیبی نمی‌بیند

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 1394/05/27    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار فصل دوم

آش شله قلم‌کار 

فصل دوم بخش نخست پاره‌ی نخست

فصل دوم

پدر

شیخ حاج مندلی

پدر که پسر سوم پدر بزرگ و پسر دوم مادر بزرگ بود و با چوپانان همزاد شد؛ دوران کودکی را در انارک گذراند چرا که هنوز چوپانان برای زندگی کودکان مناسب نبود و تازه می‌بایست به مکتب می‌رفت و درس می‌خواند که امکان آن در انارک بود و هنوز در چوپانان نبود البته رفت و آمدهای سالیانه و ییلاق و قشلاقی داشتند رچه هیچ کدام آب و هوای ییلاقی نداشتند امّا هوای انارک نسبت به چوپانان خنک‌تر و مطبوع‌تر است. با این که بیشتر اوقات در انارک بودند برای تفریح و میوه‌چرانی به چوپانان می‌آمدند تا سن نوجوانی که دیگر آن کوچ خانوادگی صورت گرفت و پدر برای همیشه به چوپانان آمد. فراموشم نشود که پدر با آن که نامش محمّدرضا بود امّا معروف شده بود به «شیخ» تا حدّی که اکثر مردم نام او را نمی‌دانستند و این لقب را از پدر خود یعنی باباحاجی یافت در شبی که مجلس روضه‌ای بر پا بود و روحانی تازه‌ای برای برگزاری ایّام سوگواری محرّم لابد از یزد یا نایین و یا شاید از خور و فرخی آمده بود؛ در ضمن مقدمات روضه و بیان احکام و اصول پرسش‌های بسیاری در ذهن پدر که هنوز نوجوانی بود و مستعد برای شک و تردید‌های آنچنانی شکل می‌گیرد و بنای سؤال کردن می‌گذارد به حدّی که این پرسش‌ها و پاسخ‌ها بین او و روحانی به بحث و جدل می‌کشد تا ان که بابا حاجی مداخله می‌کند و با گفتن جمله‌یک شیخو! برو بنشین سر جات و پرحرفی نکن! به غائله خاتمه می‌دهد ولی از این جریان یک لقب نصیب پدر می‌شود: «شیخ» و کاربرد آن چنان گسترده می‌شود تا آن که کم‌کم «پدر» می‌شود: «شیخ حاج مندلی» به طوری که خود من هم تا وقتی مدرسه نرفته بودم و هر کجا در ثبت مشخصات نام پدر را باید می‌نوشتم نمی‌دانستم که نام پدرم «شیخ» نیست؛ «محمّدرضا» است.

این ویژگی پدر یعنی زیر سؤال بردن هر چیز و هر مبحث را خوب درک می‌کنم چرا که انگار پدر ان را به میراث در من نهاده است و این خصلت متأسّفانه درد سر ساز است و هنوز که هنوز است دست از سر من برنداشته و هر از گاهی مرا درگیر می‌کند و مشکل‌آفرین می‌شود البته پدر غیر از این ویژگی شباهت‌های ظاهری خود را نیز تماماً به من سپرده است که آن را خود و همگان اذعان داریم که شباهت ما پدر و پسر بسیار است از نظر قد و قواره و درشتی و خردی اندام و سر و صورت و شکل و شمایل به جز گوش‌ها که از آن پدر «بلّه‌گوش» بود و مال من چین‌دار و معمولی است. «بلّه‌گوشی» پدر و عمو میرزامهدی چنان چشم‌گیر بود که اوّلین چیزی بود که در برخورد با این دو تن در چشم بیننده خودنمایی می‌کرد تا آن جا که یک صفت خانوادگی شده بود: «مستقیمی‌های بلّه‌گوش»[1]. بله تنها این تفاوت که یکی از دوستان پدر که هنوز در قید حیات است بیان کرد که: همه چیزت به پدرت می‌ماند به جز گوش‌هایت! خوب لابد این ویژگی را پدر می‌خواست در انحصار خود داشته باشد و یا شاید چون عیب بود نمی‌خواست به فرزندان بدهد بله حتماً عیب است و چنین گوش‌هایی جهت صدا را خوب تشخیص نمی‌دهند و خود من هم کم‌کم به این نتیجه رسیده‌ام که ویژگی‌های رفتاری زیادی را هم از پدر به ارث برده ام که شاید به آن‌ها اشاره کنم در صورت لزوم.

دو عکس در بیان شباهت اشاره شده:

جناب شیخ

نگارنده


ادامه دارد...

محمد مستقیمی - راهی



[1] - لغت نامه دهخدا: بله گوش . [ ب َل ْ ل َ ] (ص مرکب ) صاحب گوش بزرگ . که لاله‌ی گوش پهن و شخ دارد. بزرگ گوش . آذن . اذناء. (یادداشت مرحوم دهخدا). || نبزیست مردم قزوین را. بمزاح ، یک تن قزوینی . (یادداشت مرحوم دهخدا)

 

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 1394/05/22    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار بخش هشتم پاره‌ی دوم

آش شله قلم‌کار

 بخش هشتم پاره‌ی دوم


دکتر عبدالرّحمان صدریه

عمّه خانم صاحب دو دختر به نام‌های سرور و فروغ و دو پسر به نام‌های میر عبدالرحیم و میرعبدالرحمان می‌شود که میرعبدالرحیم  را در نوجوانی، اصابت شاخه‌ی درختی در حیاط خانه از عمّه خانم می‌رباید و او را داغ‌دار می‌سازد. فروغ‌خانم اینک در آمریکاست و سرور خانم و میر عبدالرحمان هم چند سال پیش در تهران بدرود حیات گفت در حالی همسر آلمانی و دو فرزندش در ایران نبودند. او اواخر عمر خود را به کارهای فرهنگی گذراند و آثار بسیاری را از آلمانی و انگلیسی ترجمه کرد. او اینک در بهشت زهرا در قطعه‌ی هنرمندان خفته است. روحش شاد و یادش گرامی باد! شاید بگویید چرا با بقیه‌ی از دنیا رفتگان این گونه برخورد نکردم شاید به این دلیل است که این بزرگوار اهل قلم بود  جایگاهی خاص در نگاه من داشت هیچ دلیل دیگری ندارد[1].

دکتر میر عبدالرحمان صدریه

 

شارلوته همسر دکتر صدریه

 

 

پروفسور کریم صدریه پسر دکتر غبدالرحمان صدریه

 

و آتوسا صدریه که هنوز عکسی از او نیافته‌ام


ادامه دارد...

محمّد مستقیمی، راهی

[1]  - دکتر عبدالرحمن صدریه را بهتر بشناسیم

 نام پدر : میرعبدالکریم صدریه برادر میرهاشم خان صدریه طراح و مهندس نقشه چوپانان و حمام چوپانان

 نام مادر :  حاج فاطمه‌خانم صدریه فرزند حاج محمدعلی رمضان مستقیمی مرحوم حاج هدیه خاله ایشان بوده است

تحصیلات:دکترا در اقتصاد  از دانشگاه فریدریک ویلهلم در شهر بن آلمان

 سال تولد 1307 سال وفات 1379

 آثار ایشان

 قریه ما : نوشته دكتر عبدالرحمان صدریه

صفحاتی از کتاب قریه ما که در باره چوپانان است


من نمی‌دانم اگر امروز به قریه ما بازگردم و برای یافتن کسانی که به آن همه کثافت، که من آلوده شده‌ام، آلوده نشده باشند، جستجو کنم، آیا کسی را خواهم یافت یا نه؛ قطعاً خواهم یافت، چون هنوز خاله‌ام هدیه و دایی‌ام شیخ زنده‌ هستند، و  هدیه گرچه چند سالی در شهر زیست، و شیخ گرچه برای خارج کردن آن همه ساچمه که با تفنگ خودش به اشتباه در ران خود فرو برده بود ، بارها به شهر آمد، اما هیچ کدام شهری نشدند و هیچ کدام هیچ چیز از اخلاق غرورآفرین خود را از دست ندادند. حالی که خاله من، هدیه و دایی من، شیخ در سنین نورانی زندگی می‌کنند، قطعاً باز هم انسان‌هایی هستند که همه آن ویژگی‌هایی را در وجود خود به ذخیره نگاه داشته‌اند، که من بایست برای یافتن آن‌ها بروم. آیا من آلوده‌ام و همه آلودگی‌ها را اگر بروم، با خود خواهم برد؟

صفحه 69 قریه ما 

و او یک سفر کوتاه به چوپانان آمد، نمی‌دانم چیزی با خود برد یا چیزی بر جای گذاشت یا هیچ کدام؟

دکتر (میر) عبدالرحمن صدریه انارکی

زایش او در سال 1307 (در انارک) می باشد [ زایش او در تهران بود این مطلب اشتباه است. نگارنده]. پدرش میر عبدالکریم، مادرش فاطمه، خواهرانش سرور و فروغ و برادر کوچکترش میرعبدالرحیم نام داشت. از کودکی کتاب خوان بود و در سال های دهه 20 در جوانی، ساده باورانه می پنداشت که روزی می شود با قلم و فاش کردن فساد از "ننگ و نکبت" نظام های حاکم رها شد.

در 1329 برای ادامه تحصیل راهی آلمان شد در حالی که خلاف رسم زمان که سوسیالیسم را می پسندید، ملی گرا و لیبرال ماند. به فعالیت های دانشجویی و ترجمه مقالات در مجله گروهشان پرداخت و در همانجا با زنی آلمانی ازدواج کزد که حاصل آن آتوسا و میرعبدالکریم هستند. در 1339 از دانشگاه فریدریک ویلهلم (بن) درجه دکترا در علم اقتصاد و تخصص در سیاست اقتصادی گرفت و به ایران بازگشت.

تا اوایل انقلاب در پست های مهم اقتصادی کار می کرد و به دو زبان آلمانی و انگلیسی کاملاً وارد بود. ابتدا به ترجمه شاهکارهای ادبی از آلمانی، به تفنن و بدون دریافت وجه مشغول شد. اولین اثرش که به صورت کتاب چاپ و منتشر شد "قصر" از کافکا بود اما پس از انقلاب و محدودیت بسیار برای کارکردن و نان درآوردن به "ترجمه حرفه ای" روی آورد. علاوه بر آثار ادبی، بیشتر آنچه را که در دنیا اهمیت یافته بود ترجمه می کرد.

آثار را برای ترجمه خود برمی گزید تا خواننده ایرانی سریع و سهل با روند تفکر بشر آشنا شود و ترجمه را به گونه ای می پسندید که خواننده باور کند نوشته خود نویسنده را می خواند که ارزش فرهنگی هم دارد.

ترجمه کتاب "سلول" را بسیار دوست می داشت که در آن هیچ نشانی از حال و هوای روزمرگی نیست! می گفت: یک فرهنگی جهانی داریم که همگان در سراسر جهان در ساخت آن شریک اند و به ناچار فراگیر می شود و هیچ جامعه ای در بلندمدت نمی تواند خود را از آن دور نگه دارد.

در 1379 درگذشت. روحش شاد و یادش گرامی باد./حرا-1/4/92/


آثار: قریه ما

ناشر: خامه تهران / چاپ: پویا آبان ماه 1360 / تعداد صفحات :282

موضوع: تاریخچه خاندان صدریه با نگاهی جامعه شناسانه به برخی از تحولات تاریخی. در صفحه 2 آمده است:

توان ما - هر اندازه ناتوان - نقطه ی امید به شمار آید.

امید ما - هر اندازه مایوس - در این ماجرا به کار آید.

هدف ما - هر اندازه ناممکن - از آن چشم نمی پوشیم.

کوشش ما - هر اندازه بیهوده - باز می کوشیم.

تقلای ما - هر اندازه فرسوده - تنها نشانه ی زندگی است.

و تسلیم ما - هر اندازه مفهوم - سرآغاز بندگی است.

چون سرما را توان تحمل نمی داریم.

اندام عریان خود را بر آتش می گذاریم.

- مقالات شامل:

تفننی در کنار کار اصلی/ نشریه: اطلاع رسانی و کتابداری «تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی» تابستان 1370 - شماره 1 (5 صفحه - از 82 تا 86)

روند تکامل ترجمه در قرن اخیر/ نشریه: اطلاع رسانی و کتابداری «تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی» تابستان 1370 - شماره 1 (1 صفحه - از 68 تا 68)

دیدگاهها/ نشریه: علوم انسانی «گزارش» تیر 1374 - شماره 53 (2 صفحه - از 11 تا 12)

- نظرات و دیدگاهش تحت عنوان "فراتر از خط قرمز" در کتاب "خط قرمز، آزادی اندیشه و بیان و حد و مرزهای آن، مجموعة مقاله و مصاحبه" (شامل بیست و دو مقاله و مصاحبه در زمینه بیان حد و مرز آزادی اندیشه)/ 1377

- و قسمتی از ترجمه هایش:

قصر/ فرانتس کافکا

چهره های سیمون ماشار/ برتولت برشت/ 1351

در انبوه شهرها/ برتولت برشت

سلول/ هورست بینک/ 138 صفحه/ نشر آبی/ 1364

كاخ شیشه ‏اى سیاست/ كورت والدهایم/ 400 صفحه/ اطلاعات/ 1365

تل گرسنه/ دفتی دوموریه/ 488 صفحه/  میترا، فردوس/ 1368

خانه اشباح (ادبیات)/ ایزابل آلنده/ 516 صفحه/ فردوس/ 1368

زندگی و مرگ لنین/ رابرت پاین/ 682 صفحه/ نشر آبی

کینز و پس از کینز (مسایل اقتصادی سال های پس از جنگ)/ مایکل استوارت/ 383 صفحه/ فردوس/ 1368

کاتاسترویکا: دهکده های پوتمکین گورباچف همراه با مقاله ای از هنری کیسینجر/ الکساندر زینوویف/ 198 صفحه/  نشر آبی/ 1369

ناقوس ساز (شعر)/ فردریش شیلر /چاپ در کتاب هفته

فریضه ای برای شهر اراس/ اندرزی ژچی پیورسکی/ 208 صفحه/ نشر آبی/ 1371

نبرد براى فلسطین/ فریدریش شرایبر/ 372 صفحه/ نشر آبی/ 1373

تاریخ جهان: تحول اندیشه، تمدن و فرهنگ جهان - جلد 1 و 2/ تئودور اچ . فون لاو، جان هرسكویتز، جول اچ. وینر و ماروین پری/ 1377

داریوش و پارس ها (تاریخ و فرهنگ ایران در دوره هخامنشیان)/ والتر هینتس/ 304 صفحه/  موسسه انتشارات امیرکبیر

مبانی نقاشی و خطاطی ( رمان )/ ژوزه ساراماگو/ 328 صفحه/ فردوس/ 1378

دومین انقلاب (پراسترویكا)/ میخاییل سرگی یویچ گورباچف/ 548 صفحه/ نشر آبی/ 1379

کفچه ماهی (رمان)- جلد 1 و 2/ گونتر گراس/ 448 و 400 صفحه/ فردوس/ 1379

آوای وزغ/ گوانتر گراس/ 304 صفحه/ فردوس/ 1380

طبل حلبی/ گونتر گراس/ 736 صفحه/ نوقلم

گروه محکومین/ فرانتس کافکا

خاطرات ویلی برانت


 مطالب و تصویرهای فوق از سایت: شجره‌نامه ما http://www.myheritage.ir/

 

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1394/05/14    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار بخش هفتم پاره‌ی دوم

آش شله قلم‌کار

بخش هفتم پاره‌ی دوم


پدر بزرگ به طور طبیعی نسبت به ایتام برادر احساس مسؤولیت می‌کند و حالا که دم و دستگاهی در چوپانان به هم زده است به خیال خود آنان را هم زیر پر و بال خود می‌گیرد و به چوپانان می‌آورد و آنان هم -البته دو پسر و یک دختر که صغیر بوده‌اند- به دنبال عموجان حاج مندلی می‌آیند و محمّدرضا(ملا) می‌شود داماد عموجان و فاطمه طلایی ،دردانه‌ی پدربزرگ، از سلطان را به همسری برمی‌گزیند و چون فرد باسوادی بوده و خط و ربطی در خور ستایش داشته؛ ملایی مکتب‌خانه‌ی چوپانان را به عهده می‌گیرد و می‌شود داماد عموجان و ملای ده[1]. ماننده‌خانم را هم پدر بزرگ عروس خود می‌کند و به همسری عمو میرزامهدی درمی‌آورد[2] و دختر یکی از دوستان ، محمدباقر امینی، را هم به عباس یتیم دیگر برادر می‌دهد[3] و تقریباً همه سر و سامان می‌گیرند. دو دختر دیگر عمو کربالایی: شهربانو(بزه) در انارک[4] و مروارید در شاهرود[5] ازدواج می‌کنند.

اشاره‌ای شد به پسرعمو محمّدرضا(ملا) که لازم می‌دانم بگویم که انارکی‌ها عجیب به سوادآموزی و تحصیل خود و به ویژه فرزندانشان از دیرباز علاقه نشان داده و در این راه کوشیده‌اند و این حساسیت مالکین نوپای چوپانان را بر آن می‌دارد که قبل از هر چیز با ورود خانواده‌ها، اسباب تحصیل فرزندان خود و رعایای خود را فراهم کنند و با همین انگیزه پسرعمو محمّدرضا(ملا) را به مکتب‌داری برمی‌گزینند تا دختران و پسرانشان را علم بیاموزد و این ویژگی گرچه بسیار پسندیده است و قابل تحسین و تمجید امّا خود عامل کوچ فرزندان تحصیل‌کرده شد و چوپانان امروز از وجود نوادگان آن هفت تن که دل‌سوزانه در هر جهت کوشیده‌اند تهی است. شاید باز هم به این نکته اشاره‌ها بکنم همین قدر بگویم که خود شاهد بوده‌ام که پدرم چقدر در تحریض و تشویق رعایای خود می‌کوشید تا فرزندانشان را برای ادامه‌ی تحصیل به شهرهای اطراف بفرستند گرچه خود در یک مورد کوتاهی کرد که در جای خود به آن اشاره خواهم کرد.

محمّد مستقیمی - راهی



[1] - محمّدرضا مستقیمی فرزند کربلایی محمّد رمضان، مسر قاطمه طلایی فرزند حاج محمّدعلی رمضان و فرزندان: علی، داماد عمو عباسش و جمشید، داماد صاحبه دختر عمه شهربانویش. سلطان‌محمود، داماد دولت دختر عمه ماننده‌اش، و قدرت و نصرت که در جوانی فوت شدند و بی‌بی تنها دختر ملا که با پسر داییش یدالله فرزد محمّد حاج مندلی ازدواج کرد که به زودی فوت کرد

[2] - ماننده مستقیمی فرزند کربلایی رمضان همسر میرزامهدی مستقیمی فرزند حاج محمّدعلی رمضان و فرزندان: 1) محمود که با صدیقه دختر عمویش محمدرضا(شیخ) ازدواج کرد. 2) علی که با بتول زاهدی دختر باقر زاهدی داماد حاج مهدی عسکری ازدواج کرد. 3) بزرگمهر که با فردوس عسکریان دختر حسن یاور ازدواج کرد 4) حسین که ازدواج نکرد. 5) احمد که در نوجوانی فوت کرد. 6) دولت که با محمّد صفایی فرزند ملاحسین‌علی انارکی ازدواج کرد و پدر همسر نگارنده است. 7) عصمت که با پسز عمویش حسن پسر محمّد حاج محمّدعلی ازدواج کرد. 8) نرگس که با محمّدحسین عسکریان فرزند حسن یاور ازدواج کرد. 9) جواهر که با محمّدحسین(حسین شیخ) پسر عمویش شیخ ازدواج کرد.

[3] - کربلا عباس مستقیمی که با زبیده دختر محمّدباقر امینی ازدواج کرد و فرزندانش: 1) ابوالقاسم که با شمس‌الملوک بفایی فرزند عبدالله ازدواج کرد. 2) شهربانو که با آمحمّد هاشمیه پسر عمه‌اش شهربانو ازواج کرد. 3) فاطمه که ابتدا با محمّدرضا طریقتی فرزند ملاحسین‌علی حاج محمّدعلی بیک همسر نرگس دختر حاج مهدی ازدواج کرد و بعد به ازدواج بابارضا هاشمیه پسر عمه‌اش شهربانو درآمد.

[4] - شهربانو هاشمیه(بزه) ابتدا با علی‌اکبر پسر حاج حسین رمضان پسر عمویش ازدواج کرد که حاصل آن تنها یک دختر بود معروف به فاطمه حاج حسین و بعد با حاج باقر هاشم ازدواج کرد که فرزندانش عبارتند از: 1) عصمت هاشمیه هسمر محمّدعلی بقایی فرزند محمّد حاج عبدالله. 2) صاحب‌سلطان هاشمیه همسر محمّدعلی اخوت فرزند حسن باقر. 3) ابوالقاسم هاشمیه(ابول ماما) 4) بابارضا هاشمیه. 4) آمحمّد هاشمیه. 5) حسن هاشمیه.

[5] - مروارید کربلایی با حسین رضا زاهدیان ازدواج کرد.

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 1394/05/5    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار بخش هفتم پاره‌ی نخست

آش شله قلم‌کار

بخش هفتم پاره‌ی نخست


کبلایی رمضون

پدر بزرگ حاج محمًدعلی رمضان انارکی برادری داشت به نام محمًد که هنوز حاجی نشده بود و فقط تا کربلا رفته بود و معروف بود به کربلایی محمّد یا معروف‌تر به کربلاییِ رمضون(یعنی کربلایی پسر رمضون) و در فامیل معروف به عمو کربلایی که در انارک برو بیایی داشته و سری و سودایی و آنچه شنیده‌ام بیشتر از ماجراجویی او حکایت دارد(راهنمایی سون هدین هم در عبور از ریگ جن از همان موارد است که از زبان فرزندانش شنیده‌ام ولی با زیرنویس عکس جور در نمی‌آید. ممکن است عکس شخص دیگری و راهنمای 10 قرانی خودش باشد) آخر عاقبت سرنوشت او ماجراجویی او را تأیید می‌کند:

در انارک قبایلی مهاجر زندگی می‌کردند که از اعراب بودند در محلّه‌ای جداگانه که هنوز هم محلّه‌ عرب‌ها نامیده می‌شود سکونت داشتند و البته این همزیستی با عجم‌های انارک همیشه هم مسالمت‌آمیز نبوده است و گه‌گاهی به بهانه‌های مختلف این دو گروه عرب و عجم به جان هم می‌افتادند و از یکدیگر گردگیری می‌کردند و بالاخره یکی از همین درگیری‌ها گسترده‌تر می‌شود که عنوان جنگ عرب و عجم در انارک به خود می‌گیرد و در اوج این درگیری عدّه‌ای به دنبال عمو کربلایی می‌آیند که لابد حرفش خریدار بیشتری داشته یا هندوانه‌ایست بر زیر بغل او  و به این بهانه او را از خانه بیرون کشیده به میدان معرکه می‌آورند و در بلبشویی که سگ صاحبش را نمی‌شناسد ضربه‌ای کاری به فرق عمو کربلایی می‌خورد و او را ناکار می‌سازد که فقط تا نایین می‌تواند در برابر مرگ مقامت کند و در آن جا تسلیم می‌شود جنازه‌اش را در صحن امام‌زاده‌ی نایین دفن می‌کنند. من(نگارنده) یک بار مزار او را زیارت کرده‌ام. بارها از زبان فرزندانش شنیده‌ام که او را با یک ترفند به معرکه کشاندند که در آن گیر و دار او را بکشند و قتل او هیچ ارتباطی به جنگ عرب و عجم نداشته است الله اعلم.(دهم محرم 1326 قمری مطابق با23 بهمن 1286 خورشیدی و 13 فوریه 1908 میلادی).[1]

عمو کربلایی یک زن بیوه و دو پسر و سه دختر  یتیم و بی‌سرپرست به جای می‌گذارد و فدای جنگ پوچ و بی‌معنای عرب و عجم می‌شود که بهانه‌ی شروع آن لابد این بوده است که یکی به اسب شاه یابو گفته است و یا چیزی در این حد.

بماند مرا با این جنگ کاری نیست و تنها از این جهت که بچه‌های عمو کربلایی را یتیم کرده است به آن اشاره کردم.

 

محمَد مستقیمی - راهی 



[1] - صص 372 تا 374 کتاب انارک از دیدگاه تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی نوشته‌ی محمّدعلی ابراهیمی انارکی:

جنگ طوایف عرب و عجم

بخش غربی انارک را محلّه‌ی عرب‌ها تشکیل می‌داد. ساکنان این محلّه از اعراب مهاجر زواره و دهات اطراف آن بودند که با شتربانی و دام‌داری گذران زندگی می‌کردند. به تعبیر این گروه ساکنان دیگر محلّه‌های انارک، عجم نامیده می‌شدند. روابط بین این دو طایفه چندان حسنه نبود از این رو گه‌گاه آتش منازعه در میان آن‌ها زبانه می‌کشید و منجر به ایجاد ضرب و جرح می‌شد. استمرار این برخوردهای خصمانه یکی از دلایل مهاجرت ساکنان محلّه  و در نهایت تخلیه‌ی کامل آن بود. سخت‌ترین برخورد این دو گروه به یک سال قبل از هجوم نایب‌حسین برمی‌گردد.

در سال 1326 هجری قمری، تعدادی از تفنگچیان انارکی به سرکردگی حسین خرایی برای جلوگیری از هجوم دزدان فارسی در «هیزم‌چاه» واقع در جنوب انارک مستقر شدند. علّت استقرار آن‌ها در «هیزم‌چاه» موقعیت مناسب این محل و نیز «سبزه‌چاه» برای سنگرگیری مهاجمان و راه‌زنان بود تفگچیان از دو طایفه‌ی عرب و عجم ساکن انارک بودند. توقّف طولانی آن‌ها در «هیزم‌چاه» و پیش کشیدن مسایل نفاق‌افکن قومی در چند مورد منجر به مشاجره‌ی لفظی بین آنان شد و سرانجام ختم به یکی دیگر از منازعات عرب و عجم گردید. ریاست تفنگچیان عرب به عهده ی شخصی به نام «رضاخان ورامینی» بود که الفتی با این طایفه داشت و در محلّه‌ی آن‌ها ساکن شده بود در حالی که عجم‌ها، حسین خرایی را به سرکردگی تفنگچیان خود برگزیده بودند. آنچه سبب شعله‌ور شدن آتش جنگ بین این دو گروه شد؛ حرکتی بود که حسین خرایی در محدوده‌ی «توت و زرّین» از توابع اردکان انجام داد. او تعدادی از افراد «رضاخان» را در محاصره گرفته آن‌ها را خلع سلاح کرد و خود به انارک بازگشت. در انارک این دو سردسته با وساطت ریش‌سفیدان قوم پیمانی امضا کردند که به موجب آن هیچ یک از دو نفر حق رفتن به محلّه‌ی تحت نفوذ دیگری را نداشت. احکام این قرارداد از اعتبار لازم برخوردار بود تا روزی که تعزیه‌داران و شبیه‌خوانان زواره‌ای بهانارک آمده در میدان «قافله‌گاه» در محدوده‌ی عرب‌ها به شبیه‌خوانی پرداختند. در این میدان مردان و زنان بسیاری از دو گروه به تماشا ایستاده بودند چون تعزیه مربوط به وقایع کربلا بود. حسین خرایی نیز بدون توجّه  به قرارداد منعقده به میدان ممنوعه آمد. «رضاخان ورامینی» که در میدان «قافله‌گاه» خانه داشت آمدن او را به قلم‌رو خود حمل بر جسارت دانسته تیری به جانب او پرتاب کرد. مردم با شنیدن صدای تیر، به سرعت پراکنده شدند. حسین خرایی با شلیک چند تیر بی‌هدف میدان را ترک کرد و در برج «کوه آقا» که نزدیک منزلش بود سنگر گرفت و به تبادل آتش با تعقیب‌کنندگانش پرداخت. ساعتی بعد «بافر حاج محمّد ابراهیم» از طایفه‌ی «قاسم‌علی» که برادرزاده‌ی «حاج محمّدعلی بیک» نیز بود برای جلوگیری از گسترش دامنه‌ی جنگ او را به «کوه سراب» برد امّا دخالت «غلام‌علی‌خان» و برادرانش در این نزاع و پشتیبانی آن‌ها از «رضاخان» موجب شد تا گروهی از عجم‌ها نیز به حمایت از حسین خرایی برخیزند. دو گزوه با چوب و چماق و سنگ و زنجیر به جان یکدیگر افتادند امّا این اوّلین نزاع قومی نبود که پیش از این نیز بارها به یکدیگر دست و پنجه نرم کرده بودند. «محمّدعلی عبدالله بیک» از عرب و «کربلایی» فرزند رمضان از گروه عجم از جمله قربانیان این منازعات در گذشته هستند.

جنگ سرکردگان دو گروه، شش روز به طول انجامید و منجر به کشته شدن «عباس بانو» در پشت حصار و دو نفر دیگر از طایفه‌ی عجم در کنار خانه‌ی ایلیاتی‌ها و فرار «رضاخان» و یارانش به چوپانان شد که در بخش «غلام‌علی‌خان» به آن اشاره شده است.

«رضاخان» پس از فرار به چوپانان، توسط یاران خود، «غلام‌علی‌خان» و برادرانش که نجات خود را در استرداد او می‌دانستند به «حسین خرایی» و همراهانش تحویل داده شد. آن‌ها از طریق «ریگ دربند» و «مشجری» به سمت انارک حرکت کردند. شب هنگام بود که به آب‌انبار «اسماعیل مؤمن» در دهانه‌ی «لاروان، لاریون» رسیدند پس از خوردن شامی مختصر به استراحت پرداختند در حالی که «رضاخان» دست بسته به یکی از اخیه‌های کاروان‌سرای دهانه‌ی لاروان بسته شده بود؛ نیمه‌های شب صدای شلیک چند گلوله این قافله‌ی کوچک را از خواب سنگین شبانگاهی بیدار کرد. لحظاتی چند پس از فرو نشستن صدای صفیر گلوله خفتگان شب با جسد بی‌جان «رضاخان» روبه‌رو شدند که با گلوله‌ی انتقام‌جویانه‌ی «محمّدرضا بانو» برادر «عباس» که از انارک آمده بود؛ در خون غلتیده بود. «حسین خرایی» و همراهانش پس از برآمدن آفتاب جسد «رضاخان ورامینی» را در فاصله‌ی 30 متری شرق رباط به خاک سپردند و خود عازم انارک شدند. با از میان برداشته شدن «رضاخان» به اخرین دور از دعواهای قومی نیز خاتمه داده شد.

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1394/04/31    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار بخش ششم پاره‌ی نخست

آش شله قلم‌کار

بخش ششم پاره‌ی نخست

قلعه‌ی چوپانان

بله گفتیم که آب بانمک چوپانان هیجده کیلومتر در خنکای کانال زیرزمینی از عمق چهل متری گرفته تا صفر را پیمود و وقتی به کوه اتبار نزدیک می‌شد به احترام جایگاهی که سرکارآقا و حاج محمّدعلی و همه‌ی شرکا برایش قائل بودند راه کج کرد و سربالا تا دامنه‌ی کوه آمد و تعظیمی کرد و سرازیر شد تا هم آسیاب را بچرخاند و هم رو به قبله رونمایی شود. خوب از این آب بانمک چنین رفتاری هم بعید نبود، بله ظاهر شد و در استخری گرد آمد و آماده شد برای آبیاری دشتی وسیع که همه آبرفت و حاصل‌خیز بود. گندم به بار آمد؛ آسیاب هم به گردش درآمد و نان آماده شد. کشاورزان بسیاری از اطراف و اکناف بویژه از منطقه‌ی بیابانک که بیکاری و فقر در آن بیداد می‌کرد؛ راهی چوپانان شدند و کشت و کار گسترده آغاز گردید.

آن هفت تن هم به اتّفاق میرزای چفتی «میرزا سبیل » پیشکار مشیرالملک که مردی کاری و پرجربزه بود هشت نفره برای یک مدیریت کارآمد دست به کار شدند. ابتدا صندوق تعاونی تشکیل دادند تا کارهای عمومی روستا لنگ نشود و از آن جا که سرمایه‌ی صندوق نقدینه نبود آن را «انبار میانه» نامیدند و دست به کار ساخت و ساز برای مسکن شدند.

در منطقه‌ی جنوب میدان اصلی فعلی همین جا که چند باغ و باغ ملی «مدرسه‌ی جهاد» است تا حصار فعلی باغ‌ها در جهت گورستان قلعه‌ای طراحی شد نسبتاً بزرگ و خانه‌ها در دو طبقه ساخته شد که طبقات بالا خانه‌های مالکین و طبقات پایین انبارها و آغل‌ها و اتاق‌هایی برای سکونت رعایا بود و همه و همه در کنار هم به خوبی یک فعالیت نو و همه جانبه را آغاز کردند. قلعه‌بندی به پایان رسید که قلعه ضرورت زمان بود چرا که هر از گاهی بلوچی از راه می‌رسید. گرسنه‌ای پابرهنه‌ای در پی چپاول بود یا کاشی و باصری از سویی دیگر می‌آمدند. دوره دوره‌ی راهزنی و یاغیکری بود پادشاهان قاجار که به ایران به چشم یک غنیمت جنگی می‌نگریستند کاری جز عیاشی و چپاول ایرانیان به ذهنشان خطور نمی‌کرد اگر چند صباحی دیگر مهلت داشتند ایران را خطه به خطه به روس و انگلیس می‌فروختند و خرج اتینا می‌کردند و در چنین هرج و مرجی هذ کس ابتدا باید به فکر امنیت خود باشد. قلعه ساخته شد و در و بند آن محکم شد امّا با تمام آینده‌نگری‌هایی که از این گروه دیده‌ام مطالعات آنان را در انتخاب محل قلعه بسیار عجولانه می‌بینم چرا که قلعه در مسیل قرار داشت و هر رگباری که بر کوه‌های عباس‌آباد و هفت‌تومان می‌زد سیلی جاری می‌کرد تا دشت چوپانان می‌آمد و اگر شدید نبود که به خوبی برای آبیاری باغ‌ها و مزارع استفاده می‌شد و جریان سیل این رودخانه نه تنها بلایی نبود که نعمتی بودبرای این دشت در بی‌آبی کویر و همین بهره‌برداری از آب سیل کم‌کم خطر آن را به فراموشی سپرد و احساس امنیت در حصار بلند قلعه با برج‌های دیده‌بانی در دل همگان جای‌گیر شد.

در سال 1900 میلادی مطابق با 1279 خورشیدی که چوپانان دو ساله بوده است سون هدین چهانگرد و دانشمند معروف سوئدی[1] از چوپانان بازدید کرده و عکس‌هایی از آن در کتاب سفرنامه‌ی خود منتشر کزده است:

سون هدین

عکس‌های سون هدین از چوپانان و چوپانانی‌ها

کربلایی معدلی ظاهراً راهنمای انارکی او در عبور از ریگ جن است که گفته شده همان کزبلایی فرزند رمضان است که برادر حاج محمّدعلی رمضان است که نگارنده شک دارم او باشد

 

حسن 17 ساله از چوپانان(نقاشی است هدین نقاش خوبی بوده است)

 

استخر چوپانان

 

حیاط قلعه ی چوپانان با عده‌ای از اهالی

 

خانه‌ها

انبار میانه هم که سر خرمن در صدی از سهم هر یک از مالکین را تحویل می‌گرفت و در کارهای عام‌المنفعه می‌گوشید و خرج می‌کرد میرزا سبیل هم که توانایی بیشتریدر این امور داشت و کدخدا بود مدیریت این دستگاه را به عهده داشت.

همه‌ی خانه‌ها در حصار قلعه بود و در اصلی قلعه رو به سمت شمال رو به روی استخر آب باز می‌شد. قلعه یک در پشتی هم داشت که مخصوص ورود و خروج دام و حشم بود. یک مجموعه‌ی مسکونی شامل یک ایوان و چهار اتاق و یک دستشویی با فاصله‌ی کمی از ساختمان در جهت مشرق قلعه در ابتدای راه بیابانک خارج از حصار قلعه تعبیه شده بود که از همان محل انبار میانه بنا کردند و آن را «غریب‌خانه» نامیدند برای استفاده‌ی مسافران و غربا بویژه مسافرانی که پس از غروب آفتاب وارد می‌شدند که شباهنگام به هیج عنوان در قلعه به روی احدی باز نمی‌شد. مسافران در آن محل اسکان می‌یافتند تا صبح که به قلعه بیایند و ورود آنان از نظر امنیتی و بهداشتی بررسی شده و اجازه ورود بگیرند. یک آب انبار هم در دره‌ی شرقی همان تپه‌ای که سرکار آقا بر دامنه‌ی آن سرنوشت چوپانان را رقم زد برای تأمین آب شیرین ساخته شد که آب قنات گرچه قابل شرب بود امّا بانمک بود به هر حال وسایل رفاهی کم و بیش آماده شد و دیگر ضرورتی نداشت که خانواده‌های مالکین در انارک بمانند چرا که زندگی در چوپانان دست کمی از انارک نداشت و شاید از جهاتی بهتر هم بود این بود که خانواده‌های مالکین به چوپانان آمدند و همه چیز رو به راه شد: حاج محمًدعلی رمضان شد جد مستقیمی‌ها، حاج محمًد شد جد زاهدی‌ها، محمًدعلی محمًدابراهیم شد جد عمادی‌ها و برخی زاهدی‌ها، محمًدباقر شد جد امینی‌ها، محمًد حاج عبداللًه جد بقایی‌ها و رحیمی‌ها، یاور حاج عبداللًه جد عسکریان‌ها و حاج مهدی حاج عبداللًه هم جد عسکری‌ها.

قسمت‌هایی از دیوارهای قلعه هنوز در باغ‌های چایگزین شده موجود است

با رونق گرفتن کشاورزی و سرسبزی باغ‌ها و فراوانی میوه‌ها و سبزی‌ها آرام آرام خانواده‌های مالکین هم از انارک کوچیدند و به همراه آنان خانواده‌هایی دیگر هم با نسبت‌های نزدیک با آنان به قلعه‌ی چوپانان که اکنون دیگر دژ مستحکم و ایمنی بود نقل مکان کردند. ماماجانی هم دست بچه‌هایش را گرفت و قبل از سلطان‌بانو به چوپانان کوچ کرد تا پیش از هوویش جا خوش کند و سنگرش را محکم‌تر سازد گرچه سلطان‌بانو هم وقتی حس کرد که انارک دیگر جای او نیست بچه‌هایش را برداشت و به باباحاجی و ماماجانی پیوست.

باباحاجی هم که کار و بارش رونق گرفته بود و دستش حسابی به دهانش رسیده بود بچه‌های یتیم برادرش را هم به چوپانان آورد تا از این سفره‌ی گسترده آنان را هم بی‌بهره نگذارد که داستان عمو کربلایی و فرزندانش خود داستانی دارد:

محمد مستقیمی - راهی



[1] - خلاصه‌ای از سفرنامه‌ی سون هدین:

“سون هدین” سه بار و هر بار به مقصد متفاوتی به عنوان یک پژوهشگر و دانشمند، به ایران سفر کرد. مطلب زیر حاوی مسیر سفر و مکان‌های اتراق وی در کویرهای ایران است.

سون هدین در سال ۱۸۶۵ در استکهلم، دیده به جهان گشود. هدین سه بار و هر بار به مقصد متفاوتی به عنوان یک پژوهشگر و دانشمند، به ایران سفر کرد. نخستین سفر در سال ۱۸۸۶ بود که هدین ۲۱ ساله با “کوله‌ای بر پشت” به ایران آمد و به مناطق شمالی و شرقی ایران سفر کرد.

......................................

مردان همراهش از سفر خوشحال بودند، البته در راههای کاروان‌رو، روحیة بشاش و زندگی متنوع در خون همه ایرانی‌ها وجود داشت.

روز حرکت بر روی شترش نرم و راحت نشست در حالیکه قطب‌نما، ساعت و یک دسته کاغذ رسم جلویش قرار داشت و کشیدن نقشه را آغاز کرد. می‌خواست مسیر را تا نوشکی (شهری در پاکستان) روی نقشه رسم کند. طول راه را نیز با قدم‌های شترش تعیین می‌کرد.

روزهای اول تا شترها به بار سنگین عادت کنند، حرکت کند بود و به فاصله کم اتراق می‌کردند.

روز دوم وقتی به ده قلعه‌نو رسیدند باد شدیدی همراه گرد و غبار برپا شد، شنیدن کلمه چینی تیفون (طوفان) از زبان مرد روستایی برای هدین جالب بود. صبح که بیدارش کردند همه وسایل داخل چادر با لایه‌ای از خاک به رنگ زرد تیره درآمده بود، وقتی بعد از ۴ سال به سراغ دفتر یادداشتش رفته بود هنوز دانه‌های شن لای دفتر بود.

به سمت جنوب شرقی حرکت را ادامه دادند تا به آخرین ده ماقبل حاشیه کویر به نام کریم‌خان یا عباس‌آباد رسیدند.دیدن قنات برایش جالب بود چون می‌دانست ایرانیان بدون وسیله آب را چنین هدایت می‌کنند و وقتی موفق شدند، سکونت و حیات آغاز می‌شود.

پس از آنکه کدخدا اطلاعات لازم در مورد راه‌های موجود را داد، با گروه مشورت کرد و همه رأی به راه کویر دادند. طبق برآورد ۴ روز تا روستای بعدی راه بود پس باید آذوقه تهیه می‌کردند.

روز ۸ ژانویه در حالیکه اولین برف سال می‌بارید حرکت کردند. تا به روستای بابااحمد برسند، برفی که روی لباس‌ها بود به سپری از یخ تبدیل شد. صبح زود روز بعد دما ۱۴- درجه بود و مشک‌های آب مثل سنگ یخ بسته بود اما ظهر مانند این بود که حمام آفتاب فوق داغ گرفته‌اند و در آرزوی نسیمی بودند تا کمی خنک شوند. ضرب‌المثل: “ایران هفت جور آب و هوا دارد” اینجا برایش ثابت شد.

در بیابان یکنواخت و همواری که از هر طرف گسترده بود پیش می‌رفتند. به نشانی سنگی رسیدند که علامت تقاطع دو راه بود. راه دیگر از سمنان به کاشان می‌رفت، در زمان شاه عباس قسمتی از این راه را که از گوشه‌ای از کویر نمک می‌گذشت، سنگفرش کردند تا از غرق شدن حیوانات هنگام بارندگی جلوگیری شود و معروف به راه سنگفرش بوده.

هدین انتظار داشت در قلب ایران با هوای صاف و سردی روبه‌رو شود اما برعکس بود و رطوبت هوا آن سال زیاد بود. یک روز که هوا صاف بود تا شترها را ببرند آب بنوشند، قطب‌نما به دست راه افتاد و فکر می‌کرد که صدای زنگ شترها را پشت سر خود می‌شنود اما گم شده بود و نزدیک غروب بود که دو نفر از گروه به طرفش آمدند، و بعد از آن مجبور شدند مسافت زیادی بروند تا به محل اتراق برسند.

بعد از این اتفاق، اقرار می‌کرد تا راه را خوب نشناسد نباید از کاروان جدا شود. بخاطر خستگی تصمیم گرفتند یک روز دیگر در اتراقی که ۱۴۰ کیلومتر از ورامین فاصله داشت، بمانند.

روز بعد حرکت کردند ولی راه طولانی بود، پس از ساعت‌ها به ساحل کویر رسیدند و با احتیاط به موازات لب کویر حرکت را ادامه دادند تا بتوانند زمین سخت را زیر پای خود حفظ کنند. در خلال راه به چوپان‌هایی برخورد کردند که یکی از آنها تا رسیدن به راه همراهشان شد. در بین راه حال یکی از شترها که مریض بود بدتر شد. ابتدا می‌خواستند او را راحت کنند ولی چوپان گفت شاید بعد از چند روز استراحت در میان گله شتر سرحال بیاید، بنابراین منصرف شدند و او را رها کردند.

در راه هر آبی که پیدا می‌کردند چه شور چه شیرین مجبور بودند استفاده کنند. پس از دو روز حرکت به راهی کوبیده شده رسیدند که کافی بود آن را تا مقصد دنبال کنند. با دیدن راه چوپان خداحافظی کرد و آنها ادامه دادند.

جایی راه چند شاخه شد، نمی‌دانستند از کدام طرف بروند، بالاخره یکی را انتخاب کردند و انتظار داشتند به روستای عشین برسند. هر چه پیش رفتند به روستا نرسیدند ولی باید ادامه می‌دادند. پس از حدود ۳۰ کیلومتر به چاه آبی رسیدند. طبیعی بود که ایرانی‌ها دم و دستگاه یک چای حسابی را راه انداختند. روز بعد در راه به کاروانی برخورد کردند. یکی از مردان کاروان حاضر شد در ازای ۱۰ قران راه علم را به ایشان نشان دهد. راهی که بدون کمک او نمی‌توانستند پیدا کنند. پس از مدتی در حالیکه برف می‌بارید به علم رسیدند.

این دهکده کوچک که جزیره تنهایی در دریای کویر بود، با پانزده نفر جمعیت ده سال عمر داشت. اگر منابع آب روستا تجدید نمی‌شدند (چاه و قنات)، ساکنین روستا را ترک کرده و به سرحد بختیاری، سرچشمه زاینده‌رود اصفهان می‌رفتند. آدم به اطلاعات وسیع شتربان‌ها غبطه می‌خورد. آنها مسافت زیادی را تا قلب ایران کاملاً به درستی می‌شناختند و می‌توانستند در تاریکی مطلق شب راه بین همدان و سبزوار را طی بکنند و در ضمن چاه‌ها را بیابند. آنها اسم همه کوه‌های کوچک و آبشخورهای کوچک را می‌شناختند.

در علم کاه، مرغ و تخم‌مرغ مورد نیاز را خریدند و پس از یک روز استراحت با راهنمایی مرد کاروان حرکت کردند. اگر آدم با اوضاع و احوال محیط آشنا نباشد، می‌تواند سوگند بخورد، که در سمت جنوب دریای بزرگی قرار دارد و مثل این است، که عکس کوه‌هایی که در جنوب این دریا قرار دارند، در دریا منعکس شده است. با این همه تمام این صحنه‌ها سرابی بیش نیست.

در محل اتراق به محض اینکه خورشید غروب کرد و حرارت پایین آمد، صدای خفیف و یا زوزه مانندی از میان تپه‌های شنی شنیده می‌شد. شاید این صدا از سرد شدن شن‌ها و به هم مالیده شدنشان به وجود می‌آمد. این صدا آواز شبانه کویر بود. صدای تپه‌های شنی، که به ظاهر آرامند اما از صدها سال به این طرف بدون اینکه قراری بگیرند، در گردشند.

روز بعد در ساعت معمول و با نظم معمول راه افتادند. در این منطقه، فرصت داشت تا مرز جنوبی بیابان شن را طی کند و امیدوار بود که خود شخصاً منطقه‌ای را که شن به کویر نمک تبدیل می‌شد، مطالعه کند.

پس از چند اتراق به روستای چوپانان رسیدند.شب وقتی سکوت همه جا را فرا گرفته بود، تنها صدای آبی که از قنات به استخری هدایت می‌شد، می‌آمد. صدایی غیرعادی و دوست داشتنی در سرزمینی خشک.

بخاطر خستگی راه یک روز استراحت لازم بود که به گشت و گذار و کسب اطلاعات سپری شد. مشخص شد که روستای فعلی ۲ سال عمر داشته و نیم فرسخ از چوپانان قبلی فاصله دارد. در ضمن یکی از اهالی نحوه ساخت قنات را برایش شرح داد. به عنوان یک خارجی از دیدن چنین کار خوب و سختی از مردم بی‌تفاوت و تنبل ایران در شگفت بود. اما احتیاج جدا از این مسایل است و اگر آدم‌ها می‌خواهند، که زندگی بکنند، بایستی با مشکلاتی که زاییدة طبیعت است، مبارزه کنند. در مبارزة در راه هستی، شعور و تیزبینی آن‌ها هم، درست در جهتی که لازم است، تکامل می‌یابد.

از چوپانان می‌توانست مستقیم به طبس برود، ولی چون تصمیم به دیدن جندق داشت از راه دیگر رفت تا در وقت هم صرفه‌جویی کرده باشد.مسیری که در واقع قسمتی از جاده انارک به شاهرود بود. عصر وقتی به اندازه کافی طی مسیر کرده بودند، جایی بین دره‌های بی‌پایان در منطقه هزاردره اتراق کردند و فردای آن در هوایی سرد ادامه دادند و پس از سه اتراق به قنات تأمین کننده آب جندق رسیدند. در کنار کانالی که آب را به آسیاب زیرزمینی می‌رساند، ادامه دادند و در حاشیه غربی روستا اتراق کردند.

وقتی به جندق رسید هنوز برایش روشن نبود که بعد از آن از کدام طرف برود. با چند نفر راه بلد صحبت کرد. آنها گفتند فقط با مسافرت چاپاری می‌تواند از کویر بگذرد. یکی از آنها حاضر شد در ازای ۳۰ تومان او را به طرود برده و از آنجا به خور برساند. اما همه چیز به هوا بستگی داشت. تصمیم خود را گرفت، با کمال میل حاضر بود زمان و راحتی را قربانی کند تا کویر را از نزدیک ببیند. از همراهان غلامحسین را که اهل خور بود انتخاب کرد. چادر و رختخواب لازم نبود، یک بورخا کافی بود که روی سه پایه دوربین بیاندازد مانند چادر.

هدفش سفر اکتشافی نبود چون دو اروپایی قبلاً از همین منطقه گذشته بودند. فقط می‌خواست برداشتی اساسی و همه جانبه داشته باشد. بقیه گروه نیز پس از چند روز استراحت مستقیم به خور می‌رفتند. عباسقلی مسؤل خرج‌ها بود و میرزا نیز وظیفه داشت صورتی از خرج‌ها تهیه کند. در این مواقع خرج گران‌تر می‌شود چون ایرانی حق دلالیش را برمی‌دارد.

هدین می‌خواست کویر ناشناخته و بدنام را از نزدیک ببیند، تنها خطر باران بود.در مدتی که منتظر بود تا راهنما کشتی‌های کویر را به جندق بیاورد به نقاشی و صحبت با اهالی پرداخت.

تنها جای دیدنی قلعه‌ای بود که به دوره انوشیروان (ساسانی) تعلق داشت. جندق ایستگاه استراحت یک راه کاروان‌روی بزرگ شمالی و جنوبی بود. از اطلاعات اهالی مشخص بود که زمین در نتیجه انبار مواد حمل شده به‌ وسیله آب، ارتفاع می‌گیرد، زیرا اهالی تأکید داشتند که ۲۰۰ سال قبل از آن راهی مستقیم به سمنان وجود داشته و بعد از به وجود آمدن دریاچه نمکی در جنوب سمنان دیگر از آن استفاده نشد. هر کسی در جندق احساس می‌کرد در ساحل دریا است.

...........................................

لازم به ذکر است، آنهایی که شماره دارند مکان‌هایی هستند که در مسیر کویر نوردی، سون هدین در آن‌ها اقامت کرده.

جلفا- قارابولاغ- مرند- صوفیان- تبریز- باسمنج- سعیدآباد- شبلی- گچین- ترکمن‌چای- میانه- سرچم- علی‌آباد- زنجان- خرم‌دره- غروه- قزوین- کوندج- یانگی امام- کردان- شاه‌آباد- تهران

تهران- حسن‌آباد- تقی‌آباد- فیروز‌آباد- ورامین- تجره- ۱ قلعه نو- ۲ عباس‌آباد (کریمخان)- ۳ بابااحمد- ۴ چل قدیر- ۵ میان شور- ۶ چاه طلحه- ۷ ملک‌آباد- ۸ سرگر (کوه نخجیر)- ۹ در یک منطقه بایر بی نام- ۱۰ در صحرای بی نام- ۱۱ در صحرای بی‌نام- ۱۲ چشمه دُم- ۱۳ قبر حاجی نظر- ۱۴ دره تنگ- ۱۵ علم- ۱۶ در یک واحه- ۱۷ چوپانان- ۱۸ منطقه هزاردره- ۱۹ جندق- ۲۰ حوض حاجی رمضان- ۲۱ چیل- ۲۲ اتراق موقت- ۲۳ سطوه- ۲۴ طرود- ۲۵ در کویر- ۲۶ در کویر- ۲۷ سر دو راهی (خور، عروسان)- ۲۸ عروسان- ۲۹ عباس‌آباد- ۳۰ خور- ۳۱ حوض تشت- ۳۲ حوض پاتیل- ۳۳ چم گرد- ۳۴ کویر- ۳۵ چاه مجی- ریگ دودو- ۳۶ حوض سلطان سر- ۳۷ جعفران- ۳۸ رباط گور- ۳۹ چهارده- ۴۰ طبس- ۴۱ فهنوج (نزدیک کریت)- محمدآباد- محسن‌آباد- ۴۲ حوض بی‌نام- حوض کافه- حوض حاجی- ۴۳ پرواده- ۴۴ دره عریض- ۴۵ قاسمی- ۴۶ نزدیک چشمه قاسمی- ۴۷ داغ ماشی- ۴۸ بیابان در تخت نادری- ۴۹ منطقه‌ای برهوت- ۵۰ نایبند- حوض خلیفه- ۵۱ شاند (جلگه) علیرضاخان- ۵۲ شاند شامنوک- ۵۳ کله چاه- ۵۴ کوه/چشمه سفید- کلات علیرضاخان- ۵۵ ده سرچاه- علی‌آباد- خیرآباد- عباس‌آباد- ۵۶ چاه کوراو- کوه بالا- کوه چلک‌تا- کوه ده نو- ۵۷ حوض حاتم- میگون- ۵۸ وسط کویر- کوه بوبک- حوض علی‌شاه- ۵۹ چاه سیه بال- گدار خبیص- ۶۰ نه (نهبندان)- خونیک- ۶۱ چاه کورگز- ۶۲ کویر- دهنه بندان- ده بندان- ۶۳ کنار رودخانه بندان- ۶۴ بیابان- ۶۵ ساحل هامون- کوه خواجه در سمت راست مسیر- ۶۶ ساحل هامون- ۶۷ نصرت‌آباد (زابل)- ۶۸ ساحل هیرمند- قلعه کوهک- رودخانه سیستان- ۶۹ میل مرزی- رود کدین- ۷۰ میل مرزی ۲۷- ۷۱ کویر- کچول (تپه باستانی)- ۷۲ کویر- ۷۳ ملک سیاه

منبع: کویرهای ایران/ مولف : سون هدین/ مترجم: پرویز رجبی/ ناشر:توکا/ تاریخ انتشار: ۱۳۵۵

تحقیق و خلاصه نویسی: پرتو حسنی زاده

منبع: http://nooraghayee.com

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 1394/04/17    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار بخش پنجم پاره‌ی نخست


آش شله قلم‌کار

بخش پنجم پاره‌ی نخست 

تولًد چوپانان

بگذریم همًت این پنح تن دوست یک‌رنگ و مهربان با دو شریک تازه که سیاست‌مدارانه یک سهم از ده سهم را هم به نام «مشیرالمک نایینی» قدرتمندترین شخصیت دستگاه ظل‌السًلطانی می‌کنند تا پایگاه حکومتی خود را مستحکم سازند؛ کار خود را کرد و احداث قنات هیجده کیلومتری به پایان رسید و به اصطلاح آب چوپانان رو آمد و برای آن که شکرگزاری خود را هم به جای آرند و این قنات را با همان دیدگاه روحانی شکل‌گرفته از ابتدا، جاودانه سازند علی‌رغم جهت شرقی- غربی قنات را با یک تغییر جهت که مخارجی هم به همراه داشت به سمت کوه انبار سربالا کردند و بعد سرازیر شدند تا مظهر قنات رو به قبله باشد (مسیر نخستین و طبیعی قنات از همان خیابان روبروی خیابان دشت باید باشد که از حدود ورودی فعلی جاده‌ی خور به سمت بالا متمایل شده و از کوچه‌ی میرکریم وارد خیابان اصلی شده و به جهت قبله سرازیر شده است که چندی بعد برای احداث آسیاب مسیر قنات را به بالاتر یعنی کوچه‌ی بالای دبستان ستوده تغییر داده و آسیاب را روبروی کوچه‌ی حاج مهدی و کوچه تنگوی میرزا احداث کرده و در کنار آن هم یک چشمه برای استفاده‌ی بالانشینان به وجود آمد (متأسفانه آسیاب هم مثل پنج برج قلعه‌ی نو در زمین دفن شد.)[1] که اینک هست و این پیروزی را در روز جاری شدن آب -که برای همه روزی سرنوشت‌ساز بود و برای پدر بزرگ بیشتر- جشن گرفتند. سهم پدر بزرگ از آن جهت بیشتر بود زیرا پدر بزرگ در آن روز تاریخی با دو تولّد شاد شده بود: یکی تولّد چوپانان و دیگری تولّد یک پسر که مادر بزرگ بیگم‌جانیِ دست به کار شده برایش زاییده بود و قران این دو تولٌد شادی مضاعفی برای باباحاجی به ارمغان آورده بود. این نوزاد خوش‌قدم کسی نبود جز محمّدرضا پدر من(نگارنده) که بارها - هر وقت که سخن از تاریخچه‌ی چوپانان به میان می‌آمد- از زبان خودش شنیده‌ام که: چوپانان همسال من است. من همان روزی به دنیا آمدم که آب چوپانان جاری شد.

شناسنامه‌ی شیخ محمّدرضا مستقیمی همزاد چوپانان[2]

12 قوس(آذر) 1277 خورشیدی

19 رجب 1316 قمری

3 دسامبر 1898 میلادی


محمّد مستقیمی، راهی

[1] - آسیاب پیش از انقلاب به دلیل مزاحمت رفت و آمد اتومبیل‌ها در خیابان اصلی ویران شد امّا برج‌ها پنج‌گانه‌ی قلعه‌ی نو بی هیچ دلیلی بعد از انقلاب ویران گردید

[2] - شماره‌ی شناسنامه 1 (یک) است و نخستین شناسنامه‌ایست که در حوزه‌ی چوپانان صادر شده است.

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 1394/04/11    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله قلم‌کار (بخش چهارم پاره‌ی نخست)

آش شله قلم‌کار

(بخش چهارم پاره‌ی نخست)

میرزا سبیل[1]

اردوی کار آماده شد. باباحاجی مسؤول تدارکات اردو، محمّدباقر حاج محمّد مسؤول تهیه و حمل آذوقه به اردوگاه و سه محمّد دیگر، حاج محمّد، محمّد حاج عبدالله و محمّدعلی محمّدابراهیم هم مسؤول کند و کاو و امور مهندسی قنات و شباهنگام هم توی چادرها مشورت و حلّ و فصل مشکلات و هنوز در مراحل نخستین برآورد مخارج که معلوم می‌شود از عهده‌ی این پنج تن خارج است. باباحاجی برای تدارکات اردو مرتّب به عباس‌آباد که فاصله‌ی چندانی تا محل اردوگاه نداشت رفت و آمد داشت و مراوداتی با میرزا سبیل داشت که کارگزار مشیرالملک نایینی[2]، مالک عباس‌آباد، بود. این مراودات باعث شد که مشکلات سر راه از دو طرف مطرح گردد چون به حاج مشیر خبر رسیده بود که عدّه‌ای از اهالی انارک دست به کار احداث قناتی شده‌اند که به احتمال زیاد قنات عباس‌اباد را خواهد خشکاند حال مخبر این خبر چه کسی بوده است شاید خود میرزا و حاج مشیر هم که در دربار ظل‌السّلطان یک پا صدر اعظم است به کارگزار خود دستور می‌دهد: بلافاصله چاه‌ها را پر و چرخ چاه و لوازم مقنیان را به آتش بکشید که حکم صدر اعظم بی‌تأمل اجرا شده و شایع می‌کنند که کار کار چندقی‌هاست که از حضور انارکی‌ها در حریم آبادیشان شاکی هستند در حالی که محلّ قنات هیچ ارتباطی با جندق ندارد غافل از این که احداث کنندگان قنات چوپانان به دنبال عملی کردن کرامت آقا هستند که اینک مالک‌الرقاب جندق و اهالی جندق است و شاید همین ناپختگی شایعه دستشان را رو می‌کند و حقیقت امر ابتدا بین باباحاجی و میرزا و بعد در جمع شرکا مطرح می‌شود و در نتیجه دسته‌جمعی به دنبال راه حل این معضل گشته و پیدا می‌کنند بهترین را.

حاج محمّد جد زاهدی‌ها


محمّد حاج عبدالله جد بقایی‌ها و رحیمی‌ها


محمّدباقر حاج محمّد جد امینی‌ها

متأسفانه هنوز عکسی از حاج محمّدعلی جد مستقیمی‌ها و محمّدعلی محمّد ابراهیم جد عمادی‌ها و یاور حاج عبدالله جد عسکریان‌ها و مهدی حاج عبدالله جد عسکری‌ها و حاج مشیر به دستم نرسیده است.

میرزا سبیل کیست؟ در عباس‌آباد چه می‌کند و جریان از چه قرار است؟

میرزا علی‌محمّد فرزند میرزا محمّدعلی نجف انارکی  معروف به میرزا سبیل، فردی قلدرمآب و لوطی‌منش در انارک بود که رفتارهای لوطیانه از او بشیار دیده شده بود و در یک اتّفاق با ایجاد یک سوء تفاهم منجر به یک تهمت به احتمال قوی، نابجا مرتکب قتل خواهر خود می‌شود که صاحب دو فرزند خردسال بود. او مدّت‌ها از چنگال قانون گریخته بود تا بالاخره دستگیر شد و همراه مأموران جهت محاکمه و مجازات به اصفهان گسیل داده شد و گفته شده است که حاج محمّدجعفر، بزرگ انارک در لحظه‌ی انتقال او نامه‌ای به او می‌دهد تا به دست خود نامه را به حاج مشیرالملک نایینی صدر اعظم ظل‌السّلطان بدهد. حدس و گمان‌ها بسیار است. بعضی گفته‌اند که حاج محمّدجعفر در این نامه از حاج مشیر درخواست کرده که او را شدیداً مجازات کند به طوری که دیگر به انارک برنگردد تا انارک از شرارت‌های او در امان باشد و صرت دیگر قضیه چنین است که حاج محمّدجعفر داستان میرزا را توضیح داده و تقاضای عفو و گذشت داشته است و رفتار او را نوعی غیرت و تعصب و حفظ آبروی خانواده شمرده است و این شق‌ش دوم به شکل و شمایل نامه و عمل‌کرد حاج محمّدجعفر سازگارتر است چرا که نامه را به خود میرزا داده است تا به حاج مشیر بدهد اگر چنین نبود دور از عقل می‌نمود که میرزا سبیل خود حامل نامه‌ای باشد که خواهان اشدّ مجازات برای اوست اگر چنین بود نامه به مأموران داده می‌شد نه به خود میرزا سبیل. در هر حال سفارش حاج محمّدجعفر و همچنین نیاز حاج مشیرالملک نایینی به یک نفر قلدر توانا برای سرپرستی اموال و املاکش در منطقه‌ی انارک و بیابانک باعث شد که حاج مشیر از گناه میرزا سبیل درگذرد و او را به مأموریت خطیرش در منطقه بفرستد.

میرزا سبیل خوش‌حال از این که مجازات نشده عموزاده‌اش، صاحبه خانم را که در اصفهان می‌زیست به عقد خود درآورد و با یال و کوپال عازم عباس‌آباد که ملک طلق حاج مشیر بود و من نمی‌دانم حاجی چگونه مالک شده بود؟[3] من عباس‌آباد را مترادف حاج حسین نصرالله[4] می‌دانم چون این دو نام در خاطرات من چنان گره خورده است که جدا ناشدنی است. میرزا سبیل در رباط عباس‌آباد جای‌گزین شده پادشاهی خود را آغاز کرده به رتق و فتق امور می‌پردازد و اکنون با آمدن هم‌ولایتی‌ها به منطقه و کندن قنات در جوار عباس‌آباد مشکل بزرگی برای میرزا سبیل پیش آمده که باید با هر سیاستی که شده آن را حلّ و فصل کند به طوری که نه سیخ بسوزد نه کباب. نه حاج مشیر برنجد و نه دوستان انارکی امّا مشکل ظاهراً لاینحل می‌نماید. حاج مشیر دستور بی‌برو برگردی صادر کرده است: کور کردن قنات و تار وار احداث‌کنندگان. کار سختی است به ناچار میرزا دست به کار می‌شود. شبانه عدّه‌ای را به محل می‌فرستد؛ چاه‌های احداث شده را پر می‌کنند و چرخ‌های چاه و لوازم مقنیان را هم نابود می‌کنند و به این شایعه هم دامن می‌زند که کار کار جندقی‌هاست که از حضور انارکی‌ها در منطقه شاکیند حالا چرا جندقی‌ها شاید برمی‌گردد به اختلاف شیخی و بالاسری که این اختلاف در انارک ریشه‌دار بوده است و جندقی‌ها که مردمی بسیار آرام و صلح‌طلب هستند ولی به دلیل شیخی بودن شاید به گمان میرزا آن قدر چسبناک بودند که این وصله‌ها به آنان بچسبد چون میرزا در باب قنات چاه‌ملک هم همین حقّه را تکرار می‌کند. باباحاجی و یاران که آگاهند و می‌داند که از جندق نه تنها تهدید نمی‌شوند بلکه حمایت آن دیار را هم با خویش دارند دست میرزا را رو می‌کنند و میرزا هم ناچار مشکل و معذوریت خویش را مطرح می‌کند و هم‌زمان کم‌بود بودجه و شراکت شرکای تازه هم مطرح شده که راه حل پیدا می‌شود یک تیر و دو نشان شراکت حاج مشیر حلاّل مشکلات است هم مانع را از سر راه برمی‌دارد هم شریکی قدر را همراه می‌کند و دو تن از برادران محمّد حاج عبدالله به نام یاور حاج عبدالله و مهدی حاج عبدالله به همراه حاج مشیرالملک نایینی هسته‌ی اصلی این تعاونی را تشکیل می‌دهند و کارها رونق می‌گیرد و شراکت بر مدار 10 شبانه روز پایه‌گذاری می‌شود: حاج محمّدعلی رمصان، باباحاجی ، دو شبانه روز، محمّدعلی محمّدابراهیم هم دو شبانه روز و شش شریک دیگر: حاج محمّد و محمد حاج عبدالله و محمّدباقر حاج محمّد و یاور حاج3عبدالله و حاج مهدی حاج عبدالله هر کدام یک شبانه روز و میرزا هم حاج مشیر را قانع می‌کند که نه تنها قنات چوپانان به قنات عباس‌آباد آسیب نمی‌رساند بلکه اینک او مالک یک شبانه‌روز از ده شبانه‌روز مزرعه‌ی جدیدالاحداث چوپانان است و این سیاست چنان کارساز می‌شود که میرزا سبیل مجدداً آن را در احداث هم‌زمان قنات چاه‌ملک هم اجرا می‌کند و گناهش را به گردن جندقی‌ها می‌اندازد و همان آش و همان کاسه و مالکیت یک شبانه‌رز چاه‌ملک برای حاج مشیر به همان روش و حاج مشیر ثروتمندتر و سبیل میرزا سبیل چرب‌تر می‌شود و مالکین هر دو روستا هم خوش‌حال که یک شریک گردن کلفت دارند که هم ثروتمند است و هم میخ زورشان در دستگاه حکومت که دیگر هیچ میرزا سبیلی به نام جندقی نمی‌تواند چاهشان را پر کند یا چرخشان را بشکند خلاصه هیچ کس نمی‌تواند به آنان بگوید بالای چشمتان ابروست البته انصافاً حاج مشیر هم در پرداخت مخارج قنات ودیگر مخارج با مدیریت میرزا سبیل هرگز کوتاهی نکرده است و این سهیم شدن او هرگز جنبه‌ی باج‌گیری نداشته چون بنا به اظهار قریب به اتّفاق مالکین نسل دوم که نگارنده از زبان اغلب شنیده‌ام حاج مشیر تا قران آخر سهم مخارجش را پرداخت می‌کرد و نه تنها باج نمی‌گرفت بلکه اگر حمایتی لازم بود دریغ نمی‌کرد گرچه چنین رفتار عدالت‌منشانه‌ای از صدر اعظم ظل‌السّلطان بعید می‌نماید امّا واقعیت تاریخ چنین است و انگار این شگرد موفقیت شرکت‌های تعاونی در ایران است که با شراکت یکی از وابستگان به سران کشور توفیق حاصل می‌شود و انگار این شگرد در تاریخ ایران ریشه‌دار است و امروز هم اگر کسی بر این گمان است که بدون شراکت آقازاده‌ها می‌تواند توفیقی داشته باشد در اشتباه است باید برود دعا کند که انتظار آن از ما بهتران در حد شراکت باشد نه بیشتر!

دانگ حاج مشیری هنوز هم که هنوز است در چاه ملک و چوپانان به همان نام است و دانگ حاج مشیری چوپانان بعد از سقوط ظل‌السّلطان و قاجاریه و از رونق افتادن کرّ و فرّ حاج مشیر به خانواده‌های طباطبایی و برادران فروخته شد و هنوز هم گمان کنم در مالکیّت آنان است.

بله این شراکت میخ میرزا سبیل را در هر دو طرف محکم کرد تا آن جا که به کدخدایی چوپانان برگزیده شد و با آن شبیل و آن یال و کوپال و تفنگ و یراق بر اسب خود سوار می‌شد و می‌تاخت و صد البته برای چوپانان و لابد برای چاه ملک هم منافع بسیاری در بر داشته است چون کارگزار صدر اعظم ظل‌السّلطان کدخدای چوپانان هم پود و دیگر پیداست که خرش تا کجاها می‌رفته است.

مهر میرزا سبیل کدخدای چوپانان


صاحب سلطان خانم همسر میرزا سبیل


محمّد مستقیمی، راهی


[1] - علی‌محمّد نجفیان، معروف به میرزا سبیل(به دلیل داشتن سبیل‌های بلند و پرپشت)، متولّد 1237 ه. ش. و متوفای 1321 ه. ش. فرزند میرزا محمّدعلی نجف فرزند محمّدنجف مبین فرزند مبین از اهالی انارک است که به دلایلی که در متن آمده کارگزار حاج مشیرالملک نایینی در عباس‌آباد می‌شود. «نگارنده»

[2]- « حاج مشیر الملک میرزا باقر خان طباطبایی نایینی » : فرزند میرزا علی محمّد خان . متوفی 1348ق. وی در مدرسه‌ی نیم‌آورد ساکن شد و تا حدود شرایع تحصیل کردد سپس در دستگاه ظل‌السّلطان وارد شد و سمت منشی‌گری « میرزا حبیب‌الله خان مشیر انصاری » را یافت و پس از فوت او در اثر عقل و هوش و دانایی ترقّی کرد و صاحب قدرت و نفوذ گردید و ثروتی زیاد حاصل کرد . پس از عزل ظل‌السّلطان خانه‌نشین شد و به تدریس فقه در خانه خویش پرداخت .

وی یکی از مؤسسین مدارس جدید درا صفهان می‌باشد و مدرسه‌ی باقریه شهشهان از آثار اوست . او را ابتدا در جوار جناب صاحب دفن کردند و بعدها به کربلا منتقل گردید .

دارالفنون اصفهان: محـل مـدرسـه ابتـدا نـزدیك سقاخانه‌ی طوقچی و بقعه‌ی شهشهان بود؛ جایی كه امروز آن سقاخانه قدیمی هنوز در جـای خـود باقی است و مدرسه باقریه‌ی شهشهان، اگر چه از داخل آن صدایی شنیده نمی شود اما هنوز آجرها و حجره‌های قدیمی فرو ریخته‌اش در محلّه‌ی طـوقچـی استـوار، بـاقـی مـانـده اسـت. عمر این بنا البتّه بسیار كوتاه بود چرا كه پس از مدّت كوتاهی، به باغ عمارت مشیرالملك واقع در محله طوقچی منتقل شد. با این حال شهرت این مدرسه باعث شده بود كه شعبه‌ی دیگری نیز در محله چهارسوق داشته باشد امّا به خاطر حسـادت گروهی از درباریان ناصرالدّین شاه، درس خواندن در آن برای همیشه تعطیل شد.

پیش از راه‌اندازی این مدرسه، از آن جا كه ظل‌السّلطان اوّلین كسی بود كه مدرسه‌ی همایونی را در اصفهان آن زمان احداث كرده بود، كسی جرأت‌ ساخت مدرسه‌ی دیگری را نداشت و به همین خاطر ترس از تعطیلی و تخریب مدرسه توسط درباریان قاجار باعث شده بود كـه كسـی جـرأت‌ سـاخـت مـدرسه به سبك جدید را نـداشتـه بـاشـد تـا این كـه بـالاخـره حـاج میـرزا بـاقرخان نـایینـی، منشـی‌بـاشـی معـروف بـه مشیرالملک ـ منشی مخصوص‌ ظل‌السّلطان كه مورد احترام عامّه مردم نیز بـودـ  اقـدام بـه تـأسیـس مـدرسـه‌ی دیگـری بـه نـام بـاقریه‌ی شهشهان كرد.

مشیرالملك از جمله با نفوذترین كارگزاران حكومت اصفهـان و از دوستان نزدیك ظل‌السلطان محسوب می‌شد. او در سال 1318 هـ ق دقیقاً چند سال پیش از انقـلاب مشـروطـه اقـدام بـه احـداث این بنا كرد. البتّه هدف او از ساخت این مدرسه آن بود كه به نوعی مقابل ظل‌السّلطان بایستد و از او پیشی بگیرد و در راه ارتقای سطح سواد مردم قدمی بردارد.

كـتــاب‌هــای تــاریـخــی را كــه مـرور مـی كنیـم، دربـاره مـؤسـس ایـن بـنـای تـاریخی چنین می خوانیم: « منزل مسكونی مشیرالملك در محلّه‌ی شهشهان بود. او با به چنگ آوردن اراضی فراوان كه با استفاده از موقعیت بالای خود به قیمت پایین به دست آورده بود، یكی از مهم‌تـریـن زمینـ‌داران اصفهـان بـه شمار می رفت. این مـدرسـه بـا بـرنـامه‌ای شبیه به برنامه دارالفنون تهران شروع به كار كرد و در مدّت سه سال آن قدر مشهور شد كه بسیاری از در باریان ‌نسبت به عمل‌كرد این مدرسه و بانی بنا حسادت كردند به طوری كه ناصرالدّین شاه دستور تعطیلی آن را صادر كرد.»

بعـد از تـأسیـس مـدرسـه، بخشـی از هـزینه‌های آن را شهریه‌ی دانش‌آموزان و بخش دیگرش را خیّرین شهر تـأمیـن مـی‌كـردنـد. برنامه‌های مدرسه شامل دروس ابتدایی، املا، انشا، قرائت فارسی و دروس عملی بود. دروس‌ عملی شامل حساب، هندسه و جغرافی بود. زبان خارجی هم در آن تدریس می‌‌شد. اداره‌ی مدرسه همچنیـن بـراسـاس نظـام‌نـامـه‌ای بـود كـه تعیین كرده بودند امّا به خاطر نامعتبر بودن و وجود نقص‌هایی در آن، مشیر‌الملك دستور آماده كردن نظام‌‌نامه جدید و البتّـه كـامـل‌تـری را بـه فردی به نام میرزا علی نقشینه واگذار كرد و او نیز پس از مدتی موفق به تهیّه و تنظیم نظـام‌نـامـه جـدیـدی در پنـج فصـل شـد. فصـل اوّل بـه مـوضـوع تـكلیف شاگردان و اولیای آن‌ها در 92 ماده، فصل دوم درباره تكلیف معلّمان در 6 ماده، فصل سوم پیرامون وظایف ناظم در6 ماده، فصل چهارم در تنبیه شاگردان در 2 ماده و فصل پنجم نیز در تكالیف عمومی داخل و خارج مدرسه در 21 ماده تنظیم شده بود.

آن زمـان یـكـی از مـوضـوعـات مـهـم مـورد توجّه بانی مدرسه و تهیه‌كننده نظام‌نامه، انتخاب معلّمان بود به طـوری كـه مـشـیـرالـمـلـك دسـتـور داده بـود تـا معلّمان مدرسه را از افراد با سواد و متدیّن مدرسه‌ی دارالفنون تهران انتخاب كنند.

حاج میرزا محمّدباقر خان مشیر‌الملك نائینی، فرد باهـوشـی بـود كـه بـه عـنـوان نـویـسنده نزد ظل‌السّلطان حـضـور پـیدا كرد و پس از چند سال با قدرت در آن دسـتـگـاه زنـدگـی كرد. پس از برچیده‌ شدن دستگاه، عزلت نشینی در خانه را انتخاب كرد و گاهی اوقات نیز بــه تــدریــس مــی پــرداخــت. وی زمــانــی در دسـتـگــاه حـكـومـت اصـفـهـان جـای گـرفـت كه ظل‌السّلطان به واسطـه بركناری از حكومت ایالات جنوبی ایران به كلی سرخورده شده بود. در این مرحله ظل‌السّلطان چـون مـی‌دیـد پدرش هر لحظه ممكن است او را از حكومت اصفهان بردارد، به فكر منافع مالی خود افتاد و هر كسی كه می توانست در این كار به او كمك كند، نــزد او اعـتبـار بسیـاری پیـدا مـی‌كـرد. مشیـرالملـك بـا فـــروش خـــالــصـــه‌جـــات دولــتــی و پــركــردن جـیــب ظل‌السّلطان از عواید حاصله، مورد توجّه حاكم قرار گرفت. نظارت او بر واگذاری زمین‌های دیوانی هم موجب جلب مالكان و زمین‌داران  بزرگ بود و به همین دلیل وقتی تصمیم به احداث مدرسه گرفت چون مقام مـشـیــرالـمـلــك مــورد توجّه هـمــه طـبـقـات بـود هـیـچ اعتراضی به ساخت مدرسه‌ی باقریه نكردند.

 ‌باز شدن مدرسه‌ی باقریه در شرایطی صورت گرفت كـه نـوعـی بـدبـینی نسبت به این گونه مدارس وجود داشت زیرا در آن زمان حتی شاگردان مكتب خانه‌ها چندان به حساب نمی‌آمدند به طوری كه عدّه‌ای از واقفان مدارس علوم دینی بر عدم استفاده از امكانات ایـن مـدارس تـأكـید داشتند و در وقف‌نامه‌های خود مـی‌نـوشـتـنـد كـه: « مـكـتـبـی خـارج از موقوف علیهم اسـت و اطفال فارسی‌خوان هم در مدرسه مزبور، منزل نداشته باشند.» حتّی سال‌ها بعد از مشروطه نیز این مدارس را به تحقیر: « معلم خانه» می‌خواندند امـّا مـدرسه‌ی باقریه نه فقط در محلّه‌ی شهشهان،  بلكه مـدّتـی بـعد شعبه‌ی دیگرش در چهارسوق هم افتتاح شد.  ‌

منبع: http://www.nesfejahan.net/CMS4/EDITORIAL.ASP?ID=-173883976

 

[3] - عباس‌آباد مزرعه‌ی کوچکی است در جنوب چوپانان که گفته شده در زمان شاه عباس صفوی در سفر معروف او، پای پیاده تا مشهد مقدس، احداث گردیده و لابد جزء املاک پادشاهان صفوی بوده که در جریان تاریخ به قاجاریان می‌رسد و لابد ظل‌السّطان آن را به حاج مشیر می‌بخشد. این‌ها همه حدسیات است. در سفر معروف شاه عباس صفوی به مشهد دستور احداث قنوات و رباط‌های بسیاری افسانه‌گون گفته و ثبت شده است امّا رباط عباس‌اباد از ساختمان‌های دوره قاجار است و به احتمال قوی به دستور خود حاج مشیر ساخته شده است چون ویژگی‌های بناهای دوره‌ی صفوی را ندارد و بیشتر قاجاری است تا صفوی امّا در مالکیّت این مزرعه‌ی کوچک بعید نیست که حدس من درست باشد. این مزرعه در حال حاضر در مالکییت فرزندان حاج حسین نصرالله است. «نگارنده»

[4] - حاج حسین جلالپور فرزند نصرالله جوگندی فرزند کربلایی عباس ظفرقندی یا اسماعیل ظفرقندی و کوچک عباس صفر، متولد 1273 ه. ش. که از دو ازدواج صاحب چهارده فرزند است.

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 1394/04/1    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله‌قلم‌کار(بخش سوم، پاره‌ی دوم)


آش شله‌قلم‌کار
(بخش سوم، پاره‌ی دوم)

در انتهای گفت‌وگوی دوستانه‌ی سرکار آقا و پدر بزرگ در آن عصر باشکوه بر دامنه‌ی کوه انبار، ناگهان شیخ با اشاره به دشت گسترده در زیر پایشان می‌گوید:

حاجی محمّدعلی! من در این جا یک آبادی بزرگ می‌بینم!

به جمله‌ی شیخ توجّه کنید! می‌گوید می‌بینم؛ پس این پیش‌بینی است نه کرامت. پیش‌بینی حاصل از آگاهی این مرد بزرگ به جغرافیای منطقه و مسایل زمین‌شناسی و آب‌شناسی و خیلی چیزهای دیگر که این آگاهی مرا هم به تعظیم وامی‌دارد امّا یک شگرد دیگر در بیان شیخ هست که کمی دقّت می‌خواهد باز هم به جمله توجّه کنید! شیخ نمی‌گوید که حاجی این جا مستعد احداث یک قنات پرآب است که به نظر من باید همین را می‌گفت بلکه می‌گوید: من در این جا ک آبادی بزرگ می‌بینم؛ جمله شیخ محقق شدن همان جمله را در بر دارد این است که جمله رنگ کرامت به خود می‌گیرد و بلای بر سر پدر بزرگ من می‌آورد که نگو و نپرس! ادبیات و دستور زبان جمله‌ی شیخ رنگ عوام‌فریبی دارد. او آگاهی خود را به گونه‌ای بیان می‌کند که انگار به او وحی شده است؛ همان برداشتی که پدر بزرگ از آن کرده است حال چرا شیخ این ادبیات را انتخاب می‌کند به ذات این طبقه برمی‌گردد. ادبیات این گروه همین است. آن جمله‌ی پیش‌نهادی من رنگ علمی دارد و این جمله‌ی شیخ رنگ وحی و الهام و عوام‌ هم دومی را بهتر می‌پسندد و اگر جناب شیخ این ادبیات را به کار نگرفته بود امروز چوپانانی در جغرافیای ایران نبود و معلوم نبود من کجایی هستم؟ شاید همان انارکی باقی می‌ماندم و یا شاید اصلاً به وجود نمی‌آمدم که امروز بنشینم و ناخن بزنم و رفتارهای گذشتگان را حلاجّی کنم.

به عکس‌های زیر توجّه کنید تا به همان نتجه‌ای برسید که من رسیدم:

دشت چوپانان از چشم‌انداز جنوب


دشت چوپانان از چشم‌انداز غرب


دشت چوپانان از چشم‌انداز شمال


دشت چوپانان از چشم‌انداز شرق


محل اتراق کاروان حاج محمدعلی رمضان انارکی

پیش‌بینی شیخ و یا به قول پدر بزرگ پیش‌گویی سرکار آقا با او چه کرد!؟ چنان ذهن او را مشغول ساخت که دیگر حتّی به سخنان شیخ هم توجّه‌ای نداشت و یا شاید در به تأخیر انداختن سفر هم دیگر نکوشید و با آن که شب در راه بود باباحاجی دستور حرکت داد نه این که از مؤانست با شیخ سیر شده باشد نه! بلکه می‌ترسید دیگری بر او سبقت بگیرد. او کرامت شیخ را حق خود می‌دانست. نکند شیخ به دیگری هم گفته باشد! یا نکند این گفت‌وگو را دیگران هم در کاروان شنیده باشند! این بود که باباحاجی به ولوله افتاد به حدّی که دیگر نفهمید کی و چگونه از آن منزل بار کردند؟ و چگونه از شیخ جدا شد؟ و کی به سمنان رسید و بازگشت؟ و کی و چگونه شتران خود را فروخت و با مبلغ قابل توجّهی پول نقد به انارک بازگشت؟

رفتار پدر بزرگ پس از این سفر، شگفتی همه را برانگیخت و او هم دلیلی برای این تغییر رفتار خود یا نداشت یا بیان نمی‌کرد به هر حال در انارک هم آرام نگرفت. معلوم نیست پدر بزرگ چقدر با خویشتن جنگیده است در این که تنها دست به کار شود یا از دوستان و اقوام هم کمک بگیرد که برآورد مخارج کار و ترس از کم آوردن او را از این دو دلی بیرون آورد و به سراغ چهار تن از خویشاوندان خود در انارک رفت: محمّدعلی محمد ابراهیم، حاج محمّد حاج محمّدرحیم، محمّد حاج عبدالله، ‌محمّدباقر حاج محمّدجعفر(باقر حاج محمّد) و آن‌ها هم استقبال کردند و این پنچ محمّد رفاقتی را پایه گذاردند که تا پایان عمر که هیچ به دوستی فرزندانشان انجامید و تا پایان عمر آنان هم دوام یافت و چه خوش حال بودند و چه خوش‌یمن و با شگون می‌دانستند هم‌نامی خویش را که هر پنج تن محمّد نام بودند و لابد این را هم از توجّهات الهی که در کرامت سرکار آقا نهفته و از آن نشإت گرفته بود؛ می‌دانستند. من از تمایلات مشربی آن چهار تن اطلّلاعی ندارم امّا در مورد پدر بزرگ می‌دانم و می‌توانم حدس بزنم و اختیارش را هم دارم چون پدر بزرگ خودم است و حق دارم حتّی با باورهای او شوخی کنم حالا پدر بزرگ از ابتدا تمایلات شیخیگری داشته یا پس از به تحقّق پیوستن پیش‌گویی و کرامت شیخ به این مشرب پیوسته است درست معلومم نیست.

این پنج تن با تدارک بیل و کلنگ و دلو و ریسمان و چرخ چاه، مقنّی و کارگر عازم منطقه شدند و پس از مطالعه و ترازکشی از دشت چوپانان به منطقه‌ی پوزه وربند و محل مادرچاه قنات چوپانان رسیدند که در آن زمان چاه آبی به نام چاه چوپانان(چوپان‌ها) که آب شرب گوسفندان و دام‌داران منطقه را تأمین می‌کرد؛ رسیدند و با حفر مادرچاه در عمق 30 متری به آب دست یافتند و با در نظر گرفتن 10 متر زیر آب بنای قنات را بر 40 متری نهادند و با چند گروه مشغول کندن قنات هجده کیلومتری شدند.[1]

محمد مستقیمی - راهی



[1] - در حال حاضر، بعد از 120 سال، عمق مادرچاه 45 متر است با آب‌دهی 30 لیتر بر ثانیه


نوشته شده در تاریخ شنبه 1394/03/16    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: زندگی‌نامه، چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

آش شله‌قلم‌کار(بخش سوم، پاره‌ی نخست)

آش شله‌قلم‌کار

(بخش سوم، پاره‌ی نخست)


کرامت سرکار آقا

کاروان آرام آرام در موسیقی دل‌نواز زنگ شتران در شیب ملایم به سمت شمال پیش می‌رود. لحظاتی قبل از بارانداز مشجری بار کرده است و باباحاجی که خود این بار کاروان‌سالار است؛ رکاب به رکاب سرکار آقا که مسافر عزیز اوست پیشاپیش کاروان می‌راند و خوش‌حال است که می‌تواند باز هم در فرصت‌هایی از فیوضات سرکار آقا بهره ببرد و نگران این که یکی دو منزل دیگر این مسافر به مقصد می‌رسد و این هم‌پالکی عزیز را از دست می‌دهد. سرکار آقا، میرزا محمدباقر همدانی[1] است که از غائله‌ی شیخیه از همدان گریخته و چند صباحی را در تهران گذرانده و بالاخره همه جا را ناامن دانسته صلاح بر این دیده است که به نقطه‌ای دور افتاده در قلب کویر پناه ببرد و جندق را انتخاب کرده است. جندق علاوه بر این در دل کویر جای دارد و دور از دست‌رس بیگانگان است یک ویژگی دیگر هم دارد اهالی آن تقریباً قریب به اتفاق شیخی مذهبند و این ویژگی هم امنیت بیشتری برای شیخ دارد هم مشتاقان او گردش خواهند بود بنا براین بهترین انتخاب است و با این مقدّمات است که جناب شیخ برای رسیدن به جندق مسافر کاروان باباجاجی می‌شود که از اصفهان به دامغان و شاهرود می‌رود و این همه تصادف برای همراه شدن یک مرید با مراد شاید پیش‌درآمد همان نکته‌هایی که در پی خواهد آمد.

این اشتیاق باباحاجی به طولانی شدن زمان هم‌سفری با سرکار آقا و افتخار هم‌پالکی بودن با او و هزاران مورد دیگر که از زبان پدر و عموها و عمّه شنیده‌ام نشان می‌دهد که نه تنها باباحاجی تمایلات شیخیگری داشته بلکه یک شیخی دو آتشه بوده است. هرگز به صراحت از فرزندان او نشنیدم که او شیخی بوده است امّا به کنایه زیاد شنیده‌ام که هم او و هم ماماجانی رفتارهای شیخیگری داشته‌اند. عموی بزرگم، محمّد حاج محمدعلی، خیلی بیشتر از برادران و خواهرانش پای‌بند آداب و رسوم مذهبی بود و بیشترین داد و ستدش هم در امور مذهبی با جندقی‌ها بود ولی پدر و عمو میرزامهدی و عمه حاج هدیه رفتارهایی عادّی داشتند در حدّ نماز و روزه. گهگاهی هم از پدر در باب شیخیه می‌پرسیدم که همیشه می‌گفت: شیخی‌ها بهایی نارس هستند به هر حال گمان من بر این است که پدر بزرگ یک شیخی معتقد بوده است این را از رفتارهای او استنباط کرده‌ام البته انارکی‌ها  به دو گروه بزرگ شیخی و بالاسری تقسیم می‌شدند و آثار این دو مشربی در مساجد شیخی و بالاسری در انارک همچنان باقی است.

کاروان همچنان به جندق نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود و هرچه سرکار آقا عجله نشان می‌دهد حاجی بیشتر دست دست می‌کند تا این سفر را درازتر کند و همین انگیزه باباحاجی را بر آن می‌دارد که در محلّ فعلی چوپانان که در آن ایّام مسیلی بوده بین کوه قراول‌خانه و امتداد آن به سمت غرب تا منطقه‌ی ریگ جن. بر دامنه‌ی تپه‌ای که امروز کوه انبار نامیده می‌شود به بهانه‌ای بار می‌اندازد با آن که هنوز تا غروب آفتاب ساعاتی باقی است. لوازم استراحت شیخ و همنشینی و بهره‌وری خویش را از محضر او فراهم کرده در کنار او لابد به بزم چای و قلیان می‌نشیند. این نشست کوتاه باباحاجی و سرکار آقا آن قدر در نظر من جلوه دارد و سال‌هاست آن را حلاجی کرده و در باره‌ی آن بارها داوری کرده ام که به راحتی نمی خواهم از آن بگذرم. تأمّل و درنگ من در باقی ماندن در روایت این جلسه بی‌شباهت به به تأمّل و درنگ باباحاجی در به درازا کشیدن این سفر نیست گرچه انگیزه‌ی آن در من و باباحاجی متفاوت است. او می‌خواست هم‌نشینی با مراد را به درازا بکشاند و من می‌خواهم سرنوشت خود را که بر این گمانم در این نشست پی‌ریزی شده و رقم خورده است ریشه‌یابی کنم اگرچه پی‌ریزی سرنوشت من هزاران عامل و علّت دارد که بسیاری از آن ها حتّی به ذهن من هم نمی‌رسد امّا این عامل ملموس‌تر است. عاملی که جغرافیای محلّ تولّد و بالیدن مرا رقم می‌زند؛ کم عاملی نیست. شاید هم همان علاقه به زادبوم و مسقط‌الرأس است که مرا برمی‌انگیزد در این نشست بمانم.

منطقه‌ای که این جلسه در آن در عصر یک روز بهاری سال 1277 شمسی برگزار شد؛ جغرافیایی دارد که شاید از چند جهت قابل توجّه است. این منطفه از طرف جنوب به کوه‌های سفیدو و چفت عباس‌آباد و هفت‌تومان و از شرق به کوه‌های وربند و میرشریف و از شمال به کوه تختک و ریگ جن و از غرب به باتلاق‌زار ریگ جن محدود می‌شود و در ابتدای باتلاقی است که آب‌رفت‌های تمام این بلندی‌ها را پذیراست دشتی که در حال حاضر چوپانان و حجت‌آباد و آشتیان و چند مزرعه‌ی دیگر در آن قرار دارد. دشتی کم‌ارتفاع  که چند مسیل به آن می‌ریزد و شاید بتوان ادّعا کرد که پر آب‌ترین منطقه در کویر مرکزی است حفّاری‌ها این ادّعا را نشان می‌دهد. هر کجا را که 30 متر بکنی به آبی بانمک و قابل توجّه می‌رسی که به نظر می‌رسد سفره‌ی زیررمینی عظیمی است و استفاده‌ی چندین و چند ساله از چاه‌های نیمه عمیق منطقه هم نشان می‌دهد که افت چشم‌گیری در آب منطقه نداشته است در حالی که در مناطق دیگر اکثر چاه‌ها و قنوات در اثر استفاده‌ی بی‌رویّه از آب چاه‌های نیمه عیق به نابودی کشیده شده‌اند امّا این دریاچه‌ی زیرزمینی هنوز که هنوز است در مقابل این تاراج مقاومت کرده و زنده است و در سه رشته قنات چوپانان و حجت‌آباد  آشتیان کم‌بودی احساس نمی‌شود و فراز و نشیب آن تنها حاصل لای‌روبی نشدن قنوات بوده است.

قصد من از این همه حاشیه رفتن و توضیح، یکی ماندن در نشست سرکار آقا و باباحاجی است و دیگر این که کرامت شیخ را زیر سؤال ببرم که آنچه گذشته حاصل کرامت نیست بلکه حاصل شناخت است و کمی به باور پدر بزرگ بخندم گرچه شاید شما هم به من بخندید باشد کمی با هم می‌خندیم.



[1]- محمد باقر همدانی میرزا محمد باقر شریف طباطبایی متولد قریه‌ی قهی[۱] (واقع در کوهپایه‌ی اصفهان)[۲] است. پدر ایشان میرزا جعفر شخصی بسیار معتبر و از اهل علم و خانواده‌ای با فراست بود. ایشان از نواده‌های میرزا محمد باقر صاحب کفایه و ذخیره هستند. تاریخ تولد: دهم ربیع الاول ۱۲۳۹ هجری قمری. میرزا جعفر از علاقه‌مندان شیخ احمد احسائی بود و شیخ در یکی از سفرها به خانه ایشان رفته بود. میرزا محمد باقر شریف طباطبایی همدانی، ابتدا علومی مثل طب و... را در نزد پدر آموخت و سپس با صلاح‌دید پدر در مدرسه‌ی نیماورد مشغول تحصیل شد. به همین جهت علوم مختلف را نیز در آنجا آموخت. و همیشه مشغول تهذیب نفس و مدوامت بر اعمال شرعی داشت. شور و اشتیاق طلب علم و آموختن او را واداشت که به دیدار حاج محمد کریم کرمانی نائل آید. هنگامی که سفر حاج محمد کریم را از یزد به مشهد شنید مشتاقانه به سر راه شتافت. چون سفر حاج محمد کریم کرمانی لغو شد او هم به همراه حضرتش به کرمان شتافت و در مدرسه‌ی ابراهیمیه سکنی گزید. خلاصه سالیان فراوان در لنگر و کرمان در محضر آن جناب کسب فیض می‌نمود تا آنکه به دستور او برای هدایت و ارشاد اهل نائین به آن دیار شتافت. و پس از چند سال دوباره به کرمان بازگشت و در محضر استاد خویش به ادامه تحصیل پرداخت. تا آنکه دوباره به دستور استاد و تقاضای مردم همدان به همدان رهسپار و به نشر حقایق اهل بیت پرداخت. تا آنکه در سال ۱۲۸۸ حاج محمد کریم کرمانی از دنیا رخت بربست و برخی از شاگردان ایشان که علم و تقوای حاج محمد باقر را شناخته بودند به محضرش آمده و طی طریق کرده به همدان آمدند. تا آنکه حسادت حسودان در آن دیار شعله‌ور شد و بالاخره در عید فطر سال ۱۳۱۵ هـ. ق به شیخیه‌ی همدان حمله کردند که منجر به کشته شدن عده‌ای از اطرافیان آن جناب و هجرت ایشان و خانواده‌شان به شهر ری و سپس به روستایی در کویر به نام «جندق» شد. سر انجام در شب ۲۳ شعبان المعظم سال ۱۳۱۹ هجری قمری داعی حق را لبیک گفته و جان به جان آفرین تسلیم کردند. و بدن مطهرش را در همان جندق به صورت امانی به خاک سپردند. حسب الوصیه پس از چند سال بدن ایشان را به مشهد مقدس انتقال و در جوار علی بن موسی الرضا در صحن نو (آزادی) اطاق شماره۳ دفن کردند که هم اکنون در محل کفش‌داری رواق دارالحکمه واقع است.[۳][۴][۵]

«باقریه» پیروان میرزا محمد باقر همدانی بودند. او نخست نماینده حاج محمدکریم‌خان در همدان بود و پس از واقعه رمضان ۱۳۱۵ هجری قمری همدان وغارت اموال و بیتش در همدان توسط افرادی در همدان به جهت حفظ جان خود از همدان به تهران جهت عرض حال به حاکم زمان هجرت نمود ولی بدلیل نیافتن جواب دل‌خواه از حاکم کشور در پاسخ به دعوت فرستاده‌ی خود آقا سید هاشم لاهیجی به جندق رفت. او سالیان متمادی در جندق سکنی گزیده وبه تبیین احکام اسلام و بیان روش‌های اهل بیت پرداخت در نائین و اصفهان و جندق و بیابانک و همدان و مشهد و تهران مقلدینی یافت. شرح غارت شیخیه همدان به تحریک آخوند ملا عبدالله در کتابی به نام تاریخ عبره (عبرت) لمن اعتبر که در سال ۱۳۱۶ یا ۱۳۱۷ قمری چاپ شد نوشته شده‌است. منبع: ویکی پدیا

نوشته شده در تاریخ شنبه 1394/03/9    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: چوپانان، تاریخ چوپانان، جغرافیای چوپانان، فرهنگ چوپانان، خاطره،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

زیبای خفته رندانه به سرقت رفت (2)

زیبای خفته رندانه به سرقت رفت (2)




زیبای خفته در خانه اجنه(قسمت دوم و پایانی)
کدخبر : 80708237(3383088)
تاریخ مخابره : ۱۳۹۲/۰۴/۰۱
زمان مخابره : ۱۱:۲۷
سرویس خبر : فرهنگی- میراث فرهنگی و گردشگری- استانها- فرهنگی-
اصفهان- مناطق بیابانی و كویری، بخش قابل توجهی از خاك كشورمان را دربرگرفته است كه در اینجا بجاست ببینیم ریگ جن چه سهمی از این مناطق را به خود اختصاص داده است.


**ریگ جن، سومین ریگزار بزرگ ایران**
-------------------------------------------
سطح بیابان‌‏ها، كویرها و شنزارهای كشور ۳۴ میلیون هكتار برآورد می‌‏شود كه در ۱۸ استان پراكنده است.
بیابان‌‏های كشور شامل ۶۱ درصد اراضی بیابانی و كویری، ۲۴ درصد شنزار و ۱۵ درصد تپه‌‏های شنی است.
كویر لوت و دشت كویر از بیابان‌های اصلی و بزرگ ایران بشمار می روند.
اصولا در میان۲۰ ریگزار كشور، ریگ جن بعنوان سومین ریگزار بزرگ ایران بعد از كویر لوت با مساحت۱۰ هزار و۷۶۳ كیلومتر مربع و ریگ جازموریان با مساحت چهارهزار و ۲۵ كیلومتر مربع قرار دارد.
وسعت ریگ جن دو هزار و ۷۲۹ كیلومتر است.
میانگین عرض ریگ جن ۴۰ و طول آن حدود۲۰۰ كیلومتر است.
این سرزمین جادویی نفرین شده كه بشكل حرف ال (L) لاتین است، آنقدر پستی و بلندی ماسه ای از یكسو و باتلاق نمك از سوی دیگر در دلش نهفته دارد كه امكان رفت و شد را به كسی نمی دهد، یعنی كویرنورد یا اسیر باتلاق های سر به مهر آن می شود یا با مانع ستبری به نام تلماسه های سر به فلك كشیده اش.
به گفته محمد ابراهیم عامری كارشناس سازمان محیط زیست و عضو گروه فاتحان ریگ جن در سال ۸۴، در برخی از جاهای ریگ جن ارتفاع این تپه ماهورها حتی به یكصد متر هم می رسد و به همین خاطرهم گروه آنها در سال یاد شده برای گریز از این تپه های رفیع دست نیافتنی مجبور شده پس از اخذ اطلاعات ماهواره ای و یافتن كوتاهترین تپه ها، مرتب از این تپه پست به آن تپه پست جابه جا شوند تا بتوانند با خودروهای دو دیفرانسیل خود و به مرور از دل كویر جن عبور كنند.
اما بدتر از تل های رمل، خطر باتلاق های نمكزار است كه كویرنوردان در صورت عبور از روی آنها كه كاملا با عایقی از كریستال های نمكی پوشیده شده اند، به درون آنها می افتند و درچنین شرایطی هم اگر یارو یاور و تجهیزات كافی نظیر وینچ و چرثقیل یدك كش و ... در كار نباشد، دیگر باید براستی منتظر سرو كله زدن با اجنه و ارواح كویر جن بود.
**ریشه افسانه كویر جن**
----------------------------
گذشته از سختی عبور از موانع طبیعی كه سبب متروكه ماندن، گمنامی و در یك كلام قصه بافی مردم محلی در باره این سرزمین شده، حقیقت دیگر این است كه آنقدر تپه ماهور كوچك و بزرگ در دل ریگ جن وجود دارد كه وقتی جریان باد در لابلای آنها می پیچد، خود بخود آواها و صداهای عجیب و غربی در فضای آن تولید می كند كه باعث می شود ذوق خیالپردازی مردم بیشتر گل كند و آنها منشاء این اصوات وهمناك را به اجنه و شیاطین نسبت دهند.
وانگهی وقتی جریان شدید طوفان های كویری سبب جابه جا شدن مستمر تلماسه ها از اینسو به آنسو دشت كویر می شود، اوضاع بیشتر بیخ پیدا می كند چرا كه همین مساله باز هم به قوام و قوت سناریوی خودساخته محلی ها در باره حضور اجنه در منطقه اضافه می كند و این مساله دلیل دیگری می شود برای اثبات این ادعا كه این خطه واقعا جولانگاه اجنه و شیاطین پلید و ارواح خبیثه است.
بعلاوه غیبت انسان از یك محدوده و وجود اشكال غیر عادی عنصر دیگری است كه سبب نقش آفرینی جن در یك ماجرا می شود.
حسن مقیمی عكاس محیط زیست معتقد است: جن در جاهایی كه خارج از محدوده و دایره قدرت انسان است و نیز جاهایی كه اشكال غیرعادی مثل كوه ها و بادگیرها و... وجود دارد، دستمایه تخیلات انسان قرار می گیرد به همین خاطر هم ما اسامی غریبی مانند دودكش جن یا ریگ جن مواجهیم.
**مختصات زمین شناسی ریگ جن**
----------------------------------------
كویر جن، دشت وسیعی است مملو از تلماسه های كوتاه و بلند به شكل برخان(هلالی)، قورد(هرمی)، سیف(شمشیری) و سیلك (طولی).
شنزار كویر جن در قسمت جنوب، مركز و جنوب شرقی و اراضی شور آن در قسمت شمالی آن قرار دارد.
به ریگزارهای كویر جن كه از جنوب به صورت دیواری باریك در جهت غربی آغاز می یابد، دم ریگ جن گفته می شود.
در واقع می توان گفت كه تمام ریگ جن دارای رسوبات نمكی است و عمده ی رسوبات و مواد فرسایشی آن از دامنه های فرسایش یافته البرز شكل گرفته است.
دورتا دور ریگ جن در حصار ارتفاعات قرار دارد، از ارتفاع گوگرد در شمال غرب به درازای حدود ۸۰ كیلومتر بگیر تا برو به كوه گچاب در شمال شرق به طول۴۰ كیلومتر، كوه نخجیر در غرب و محدوده پارك ملی كویر، شیطان كوه و كوه دم در جنوب غرب، كوه ملا هادی (كوه بزرگی) در جنوب و بالاخره كوه زرومند در جنوب شرقی ریگ جن.
در باره دلیل بوجود آمدن ریگ جن گفته می شود در جنوب شرق دشت گرمسار رودخانه شور(لات سمنان) وجود دارد كه دشت گرمسار و ارتفاعات حاشیه آن حوضه آبریز آن بوده است.
این رودخانه پس از عبور از دامنه های شمالی ارتفاعات سیاه كوه و زهكش كردن دشت مذكور به شمال غربی كویر ریگ جن می رسد.
از طرفی خاك منطقه بدلیل حضور تشكیلات سنگی شور و گنبدهای نمكی و بالابودن سطح آب زیر زمینی در جنوب دشت و تبخیر سالانه، اغلب بخصوص در منطقه شمالی، شور و قلیایی است.
مواد آبرفتی و رسوبات ناشی از رودخانه های منتهی به ریگ جن كه عمدتا از شمال غرب به سمت جنوب شرق امتداد دارند، در اثر سائیدگی و خردشدگی بصورت ذرات ریز و درشت در داخل كویر باقی گذاشته شده است. این رسوبات در تشكیل دشت های آبرفتی ریگ جن موثر بوده و رسوبگذاری كاملی از نظر تشكیلات رودخانه ای در دشت های ریگ جن بوجود آورده است بدین نحو كه در موقع ورود رودخانه به دشت،بواسطه وسیع تر شدن ناگهانی بستر رودخانه سرعت آب نیز به مراتب كم شده و رسوبات داخل آب با آب روی زمین پخش شده است. در موقع پخش آب و مواد محتوی آن روی دشت، اول مواد درشت و سنگین تر از سایر ذرات در ابتدی محل ورود رودخانه به دشت در داخل بستر رودخانه و در كف آنها باقی مانده و بعد ذرات ریز دانه با توجه به سرعت آب و وزن آنها رسوبگذاری می شود.
ارتفاع متوسط ریگ جن در قسمت جنوبی،شرقی و غربی از۷۰۰ متر تا۷۲۰ متر متغیر بوده (بغیر از تپه های ماسه ای) و در بستر شمالی تا۶۸۰ متر نیز كاهش می یابد.همین كاهش ارتفاع در نواحی شمالی و بالا بودن سطح آبهای زیر زمینی در این منطقه باعث ایجاد كویرهای رسی خیس و یا باتلاقهای نمكی در این منطقه شده است.
در ریگ جن به غیر از چند چشمه آب بسیار شور و تلخ در حاشیه ارتفاعات پراكنده ریگ در فواصل بسیار زیاد هیچگونه چشمه آبی در منطقه ریگ جن وجود ندارد.این عامل به همراه وجود باتلاقهای نمك و تپه های ماسه ای مرتفع عواملی هستند كه این منطقه را در طول قرنها از دسترسی انسان دور نگهداشته اند.(سایت كویرها و بیابان های ایران)
**آب و هوای ریگ جن**
----------------------------
ریگ جن بعنوان قسمتی از فلات مركزی ایران دارای آب و هوایی شبیه سایر نقاط حاشیه این فلات است، فلاتی كه بر اثر واقع شدن در حصار ارتفاعات اكنافش از دریافت رطوبت دریایی محروم است و به همین دلیل هم از آب و هوایی خشك و بیابانی برخوردار است.
با توجه به نبود ایستگاه هواشناسی در ریگ جن و بر اساس آمار هوای شهرهای حاشیه منطقه از جمله گرمسار در شمال و جندق در جنوب ریگ جن می توان گفت دمای بخش شمالی ریگ جن بین -۱ تا +۴۸ درجه سانتیگراد متغیر و در جنوب بدلیل مجاورت با تپه های ماسه ای دم ریگ، این دما در تیر ماه تا +۵۰ درجه سانتیگراد هم افزایش می یابد.
بیشترین متوسط رطوبت مربوط به آذر با۷۱ درصد و كمترین درصد نسبی مربوط به خرداد با ۲۲ درصد است.
براساس مطالعات ۱۰ ساله (۶۵ تا ۷۵) بطور متوسط هشت ماه از سال میانگین درجه حرارت از ۵۰ درصد رطوبت نسبی بالاتر بوده یعنی هوا بشدت خشك است و چهار ماه از سال یعنی فصل سرما و بارندگی رطوبت نسبی هوا بر درجه حرارت غلبه كرده و هوا تا حدی مرطوب است.
**گونه های گیاهی و جانوری كویر جن**
------------------------------------------
اطلاق كلمه ریگ به این منطقه این تصور را ایجاد می كند كه شاید كویر جن كاملا توسط شن های روان یعنی ریگ پوشیده شده در حالی كه قسمت عمده ریگ جن را باتلاقهای نمكی و كویرهای مسطح پفكی پوشانده و همین مساله هم امكان رویش گیاه را از بین برده است.
در واقع اقلیم خشك و تركیب خاك(نمك و گچ) رویش گیاهان را در این خطه بسیار مشكل و محدود كرده است.
به گفته كارشناسان، در مناطق باتلاقی و دشتی شمال و مركز ریگ جن زندگی نباتی و جانوری چندانی قابل مشاهده نیست و تنها در مناطق دارای پوشش ریگزار در شیبهای غربی بندرت می توان پوشش درختچه های یكساله تاغ را مشاهده كرد اما در حاشیه و منطقه دم ریگ وضعیت بكلی دگرگون می شود و در این مناطق تنها گیاهانی قابلیت رویش دارند كه علاوه بر مقاوم بودن در برابر شوری و خشكی قابلیت سازگاری با سختی اقلیم مناطق كویری را نیز دارا باشند. برخی از این گیاهان عبارتند از: سالسولا، اشنان، تاغ، گز و خار شتر.
در منطقه شمال غربی و غربی ریگ جن در مجاورت كوه های سیاه كوه و نخجیر بوته های روناس با ساقه های ضخیم و بلند وجود دارد كه از آن برای مصرف سوخت استفاده می كرده اند و برخی از آنها برای رنگرزی نیز مورد استفاده قرار می گرفته اند.
پوششی گیاهی مناطق استپی حاشیه ریگ جن شاملگندمیان، جو وحشی، باریجه، نعناكوهی، كاهوی وحشی و كلاه میرحسن است كه گیاهانی یكساله وعلفی منطقه هستند،همچنین به بوته های قیچ ، كاروانكشو چوبك نیز می توان اشاره كرد.
پوشش گیاهی در منطقه دم ریگ در زمین های ماسه ای پوشیده از درختچه های
تاغ و بندرت اسكنبیل است. بواقع هرچه به سمت غرب پیشروی كنیم این پوشش انبوهتر می شود.
از دیگر جوامع گیاهی در ریگزارها می توان به نسی ، دم گاوی ، نتر و ... اشاره كرد.
با همه این تفاصیل گفته می شود كه ناحیه ی وسیعی از ریگ جن فاقد پوشش گیاهی و پراكندگی جانوری است و هنوز از وضعیت پوشش گیاهی و حیات وحش كویر این منطقه اطلاعی در دست نیست.با این وجود در حواشی آن یعنی هموار سینه كوه در دهانه ی چاه گرگ و دهانه ی ظلمات و همینطور دامنه های كافركوه وجود جبیر و گور ایرانی گزارش شده است.همچنین در حاشیه ی شمالی دامنه ی كوه ملا هادی چند نمونه آگامای سروزغی مشاهده شده و همین طور در حاشیه ی آن از راه جندق چند نمونه عقرب صید گردیده است.(ترحمی، مرداد ۹۱)
بواقع به همان نسبتی كه در باره جنی بودن این كویر شایعه برسر زبانهاست، در باره برهوتی بودن و نبود نشانه حیاتش هم حرف و حدیثها وجود دارد.
خیلی ها بر اساس همین الگو یعنی سناریوی جن سالاری در باره بافت گیاهی و جانوری این خطه هم سخن می گویند و انگار تصویری شبیه كره ماه از كویر جن در ذهن خود می سازند، یعنی برهوتی مطلق عاری از هرگونه حیات و زندگی.
اقلیم خشك اما اطلاعات جاری بخوبی نشان می دهد كه دستكم در قسمت های زیادی از این منطقه گونه های جانوری و گیاهی وجود دارد و حتی برخی گزارش ها از وجود آثار جانوری در قلب كویر جن هم خبر می دهد كمااینكه عامری كارشناس محیط زیست از مشاهده ردپای گرگ در مركز ریگ جن خبر داده است.
ازاین گذشته، در منطقه دم ریگ بدلیل تعدیل سختی كویر و افزایش پوشش گیاهی، تنوع زیستی تیپیك مناطق كویری قابل مشاهده است.این تنوع شامل روباه شنی، گربه شنی، كاراكال، خرگوش، موش جرد، موش پامسواكی، پایكا، انواع مار و عقرب، انواع آگاما و جكو، شاهین، سارگپه بیابانی، عقاب طلایی، گرگ، شغال و... است.
همچنین گفته می شود كه در زمان شاه عباس این منطقه دارای گله های آهو بوده كه احتمالا بدلیل شكار بی رویه منقرض شده اند.بعلاوه ریگ جن با چند منطقه حفاظت شده از جمله منطقه شكار ممنوع ملاهادی، منطقه حفاظت شده عباس آباد نایین، منطقه شكار ممنوع اردستان، منطقه شكار ممنوع چوپانان و بخصوص پارك ملی كویر كه یكی از زیستگاه های یوز آسیایی است، مجاور است و می توان بر این باور بود كه بسیاری از حیات وحش این مناطق در قسمت هایی از ریگ جن نیز زیست می كنند.
**فتح گمنام خانه جن**
--------------------------
برنامه عبور از ریگ جن به سال ۱۳۸۰ بازمی گردد و بعد از چهار دور ناكامی و كسب تجارب اولیه كویرنوردانی كه در رویای عبور از كویر جن بودند، این كار سرانجام در سال ۱۳۸۴صورت گرفت.
در واپسین و پنجمین مرحله با تشكیل گروهی ۱۴نفره متشكل از تخصص های مختلف با در اختیار داشتن هفت دستگاه خودوری دو دیفرانسیل، نقشه ماهواره ای، كامپیوتر دستی، تلفن ماهواره ای، یكهزار لیتر آب، دو هزار و۴۰۰ لیتر بنزین، غذا و تجهیزات مورد نیاز دیگر بالاخره این اتفاق افتاد و كویرنورد برغم اینكه تصور می كردند سفرشان ۱۵ روز طول بكشد در پنجمین روز و پس از آغاز سفر خود از غرب ریگ جن، از شرق آن خارج شدند.
عجیب این است كه همه این پنج مرحله سفر ماجراجویانه در سكوت شكل گرفت و شادی پس از موفقیت آنها را هم هیچكس نشنید.
اكنون نیز اعضای این گروه ۱۴ نفره كه به همت خود توانستند برای اولین بار از كویر مركزی ایران عبور كنند را تقریبا هیچكس نمی شناسد و در هیچ كجا هم معروف نیستند، اما نام ایران و كویر مركزی آن آنقدر معروف است كه یكصد سال قبل افرادی از اروپا قصد پیمودن مسیر آن را داشتند.
البته ناگفته نگذارم كه هم اینك علائمی وجود دارد كه نشان می دهد گذشتگان نیز توانسته اند از كویر یادشده عبور كنند.
در۳۰ كیلومتری جنوب مركز ریگ جن سنگ های سیاه رنگی به چشم می خورد كه سرباره ذوب فلزات معدنی است.این سرباره ها پس از ذوب مس استخراج شده از ارتفاعات كوه بزرگی(كوه ملاهادی) و سایر معادن مس منطقه در اینجا رها شده اند.این روش ذوب فلزات در ایران سابقه ای بسیار كهن دارد كه سالهاست دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد و در این روش از درختچه های سیاه تاغ برای افروختن آتش و ذوب فلزات استفاده می شده است.
این گونه گیاهی بدلیل قابلیت شكستگی و آتش پرحرارت و با دوامش بیشتر مورد قطع و بهره برداری قرار می گرفته و برای ذوب سنگ های معدنی و فلزات در كوره های ذوب فلزات سوزانده می شده است. پوشش گیاهی در مكانی كه سرباره ها رها شده نسبت به سایر نقاط اطراف تنك تر است. این امر موید آن است كه تاغ ها در این منطقه مورد استفاده قرار گرفته اند و همین كافی است كه بپذیریم در گذشته های بسیار دور كسانی بوده اند كه به مركز ریگ جن دسترسی داشته اند بدون آنكه حتی نامی از آنان در تاریخ ثبت شود.
**زیبای خفته در خانه اجنه**
-------------------------------
طبیعت بكر و دست نخورده ریگ جن بسیار سخت و خشن به نظر می رسد و همین مساله هم باعث عجز انسان از دسترسی به آن شده و باز همین مساله هم بنوبه خود هزار افسانه عجیب و غریب و من درآوردی راجع به آن بر سر زبانها انداخته است.
این افسانه ها نه تنها چهره ای مخوف و جهنمی از این خطه را در اذهان مردم آفریده و سبب شده تا قرنها این وادی زیبا و دست نخورده به نوعی غریب و تك افتاده بماند و از چشم مردم بیفتد و كسی هم جرات نزدیك شدن به آن را پیدا نكند بلكه حتی كاری كرده كه ظاهرا هیچ نام و نشانی هم از ریگ جن در نقشه ها یافت نشود و حتی اعلام شود در نقشه های جامع تهیه شده بوسیله سازمان نقشه برداری ایران هیچ اطلاعاتی از منطقه ریگ وجود ندارد.
برغم این قصه ها، كویر موسوم به جن، همه زیبایی های مناطق دیگر كویری را در خود دارد: از بیكرانگی زمین و زلال آسمانش بگیر تا جادوی ستاره های سحرانگیز شبش و سخاوت سكوت دلارامش و نجوای روح انگیز و رازگون نسیمش و خلق زیباترین منظره خدارنگ در افق خونرنگش.
و من امروز در بخشی از تپه حریر ماهورهای این كویر رهایم، رها از دغدغه شهرها و دلارام از ترنم نسیمی كه مرا به ورای اوهام و به سرزمین لایتناهی زیبایی های نهفته در بطن اسطوره ای این دیار می برد.
راستش را بخواهید الگوی ذهنی من از این خطه،نحسی اجنه و خبث طین شیاطین نیست، فرط زیبایی های دلفریبی است كه بدلیل نرسیدن پای بشر به آن همچنان دست نخورده و خیال انگیز باقی مانده و كاش نیز همچنان باقی بماند.
من كویر جن را به مثابه زیبای خفته ای می دانم كه سالهاست مبرا از نقش مخرب انسان در بستر داغ و فرحناكش آرمیده و انگار خود نیز دوست دارد ولو به بهای بدنامیش و انتسابش به صفات اهریمنی، تا ابد نیز اینگونه بكر و ساكت و شگرف و دست نخورده در دل ایران بیاساید و تا ابد بپاید.
البته ظاهر این تخیل شاعرانه چندان هم از خصوصیات آناتومیك و شكلی كویر جن دور نیست تا آنجا كه گفته می شود این خطه از فضا مانند یك پری دریایی یا زیبای خفته ای به نظر می رسد، زیبایی كه با حالتی عشوه‌گرانه آرمیده، در حالی كه یك روانداز تور برخود انداخته و موها و ریشه‌های روانداز از تختش آویزان است.
مختصات جغرافیایی منطقه بر حسب اعضای پیكر این زیبای خفته اینگونه توصیف شده است:
ا- سر زیبای خفته در قسمت پیشانی و در قسمت منطقه علم در جنوب غربی نخلك واقع است.
۲- نوك پای زیبای خفته در ابتدای ریگزار نزدیك زرومند قرار دارد.
۳- باسن زیبای خفته، حدود الله‌آباد (مزرعه جواد) یا بالاتر و گرگرآباد و شاید كمی بالاتر از آن است.
۴- زانوی زیبای خفته حدود كوچه زرومند نزدیك همت‌آباد ونصرت‌آباد واقع است.
۵- ناف زیبای خفته، پیرامون باتلاق‌های آبریزهای رودخانه نهو و كوه هزار دره را در برگرفته است.
۶- گردن زیبای خفته در همان حدود منطقه علم قرار دارد.
۷- چوپانان كه در پاشنه پای زیبای خفته واقع است.(مستقیمی، اسفند۹۱)
بدین ترتیب اگر قرار باشد این بكرترین و ناشناخته ترین بخش كشورمان را بر حسب صفات زادبومش بنامم، بغایت ترجیح می دهم بجای دیاری جن زده یا جهنمی، آن را سرزمینی رویایی بخوانم كه انگار همین حالا و بدون هیچگونه تعدی و دست درازی بشر از كارگاه خلقت بیرون آمده است.
پرپیداست كه هرچه ازعجایب ریگ جن یا بهتر بگویم از ظرایف این جن زیبا سخن بگوییم مشتاقان زیادی از داخل و خارج مایل به دیدن آن هستند،پس چه بهتر كه بجای پرداختن به اوهام و خرافات، از واقعیت های بكر و دست نخورده آن سخن برانیم.
درهمین زمینه، محمد ابراهیم عامری كارشناس محیط زیست و یكی از ۱۴ نفری كه تاكنون پایش به مركز این خطه باز شده، پیشنهاد داده كه كویر جن بعنوان
طبقه یكم رده بندی اتحادیه جهانی حفاظت(ای یو سی ان) تعریف شود.
طبقه مزبور شامل مناطق دست نخورده محسوب می شود و راهبرد اتحادیه جهانی حفاظت هم این است كه بعضی از جاهای بكر دنیا را در این طبقه بگنجاند و بعنوان شاخص اندازه گیری مناطق بكر زمین به نسل های آینده معرفی كند.
عامری معتقد است:كشور وسیع ما با طبیعت متنوع و كم نظیرش كه زاییده شرایط متعدد زمین شناسی،اقلیمی،روند تكامل حیات و عوامل زیستی است، توانسته است نمونه های شاخص و منحصر به فردی از اكوسیستم ها را در قالب چهار رده:
پارك ملی، اثر طبیعی ملی، پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده تحت مدیریت خود داشته باشد.
به گفته وی، از شش رده طبقه بندی نوین اتحادیه جهانی حفاظت، چهار طبقه آن با مناطق تحت حفاظت در ایران همخوانی دارد و در خصوص طبقه یك، ذخیره گاه طبیعت محدود شده مناطق بكر و مهار نشده، مطالعاتی در مناطق ناشناخته كشور در دست مطالعه است كه می توان از منطقه ریگ جن با وسعت تقریبی چهارصد هزار هكتار واقع در قلب كویر نمك كشور نام برد.این تحقیق كه حاصل مطالعات میدانی خاص این گونه مناطق و در سخت ترین شرایط ممكن زندگی(با اولین حضور انسان در منطقه) در این عرصه بكر و ناشناخته كشور است به جایگاه ویژه این منطقه ناشناخته از كشور پرداخته و توانسته بخش مهمی از ابهامات این منطقه را به علاقه مندان به طبیعت متنوع كشور ارائه دهد. بررسی های میدانی و نتایج به دست آمده نشان می دهد كه این منطقه با ویژگی های طبقه یك(مناطق بكر و مهار نشده) همخوانی دارد.(عامری، فصلنامه شماره ۴۷)
پس از عبور موفقیت آمیز گروه آقای پارسا از وسط ریگ جن، صحبت هایی در باره زمینه سازی برای عبور مردم علاقه مندان از این عرصه بكر نیز مطرح شده است.
با توجه به شرایط طبیعی و اقلیمی ریگ جن هنوز معلوم نیست چقدر امكان باز كردن پای مردم به این خطه فراهم است اما ظاهرا پس از عبور گروه یاد شده از وسط عرض كویر جن تلاش هایی در این زمینه دردست انجام است.
‌بر همین اساس در برنامه آینده پروژه ریگ جن، ایجاد شرایط مناسب برای عبور مطمئن همگانی جهت علاقه مندان محیط زیست، گردشگران، محققان و كارشناسان اعلام شده وبه همین منظور هم ارتباطاتی با سازمان میراث فرهنگی و گردشگری‌ ،محیط زیست و سازمان نقشه برداری كل كشور برقرارشده و این حركت با كمك یك N.G.O فعال در امور مربوطه در دستور كار قرار گرفته و از نظر تهیه تجهیزات رهیابی و نقشه خوانی نیز دو دستگاه GPS با قابلیت های مورد نیاز این پروژه سفارش داده شده كه این سفارشات با توجه به ضعف های سیستم های موجود در بازار ایران كه فاقد دقت و كارآیی لازم هستند‌، بصورت ویژه در نظر گرفته شده است.(قدیمی،۱۴آذر۸۷)
با توجه به همه مشكلات موجود هنوز معلوم نیست چه موقع امكان ملاقات مردم كشور با این زیبای دلربای خفته ای كه قرنهاست در سكوت محض خانه اجنه به خواب عمیقی رفته است، فراهم شود، زیبایی كه انگار حالا حالاها دوست ندارد از خلسه خواب خیال انگیزش بدر آید و آرامش روح انگیزش را برهم زند.
اینك من در منطقه چوپانان در جوار پاشنه پای این زیبای خفته ام و از همینجا می توانم نشانه های آغاز راه زندگی را در مسیر رد پای جانداران كویری بر لوح بكر كویر جن مشاهده كنم.
در گستره آفرینش نقش و نگار منبعث از بازیگوشی باد بر گستره تلماسه ها چشمم به خطوط باریك و معوج رد پای حشرات كویری و موش پامسواكی
(دارای پاهای مودار مناسب زیست در شنزار) در روی صفحه براق شن های كویر جن دوخته شده و گوشم به شنیدن سمفونی نسیم ملایم عصرگاهی كه در هماوایی سازهای اركستر طبیعت این دشت در حال نواختن است.
بواقع باید دانست كه یگانه گوهر جذابیت این زیبای خفته به همین اصالت و اورژینال بودن زادبوم اوست كه انسان حریص تسخیر و تصاحبش را حتی به مدد گرفتن از اجنه هم وادار كرده اما خوب است این را بدانیم كه اینجا نه خانه اجنه و اشباح كه بارگاه فرشته زیبایی است كه با افشاندن حریر گیسوانش بر روی شانه هایش، عشوه گرانه به افق آفرینش چشم دوخته و می خواهد همچنان از دست تطاول زمانه مصون بماند و شاید بعنوان بازمانده فرشته ای دریایی(به اعتقاد زمین شناسان، كویر مركزی ایران در زمانهای گذشته دریای كم عمقی به نام اوتیس بوده كه در مرور زمان و به علت گرمی هوا خشك شده است) بكر و دست نخورده و اصیل باقی بماند و چه خوبتر است كه ما نیز با احترام به این خواست بحق، این بخش از كشورمان را حتی با انتسابش به اجنه، دست نخورده باقی گذاریم و همانطوریكه كارشناسان می گویند كویر جن را بعنوان طبقه یك نظام رده بندی اتحادیه جهانی حفاظت(ای یو سی ان) تعیین و معرفی كنیم و این كار نیز در گرو تصویب شورای عالی محیط زیست كشور است.
منابع:
۱-لغت نامه دهخدا
۲- ادیب ، محسن، كویرها و بیابان های ایران، ریگ جن، سرزمین افسانه ها، آذر۹۱
۳- سلوتی، ساسان، بابانیانوری، معصومه، بیابان گردی در ایران، پاییز۹۰، انتشارات ایرانشناسی، چاپ اول، ص ۱۹-۲۰
۴- هدین، سون، كویرهای ایران، ترجمه پرویز رجبی، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۸۱
۵- ترحمی، شیما، آشنایی با ریگ جن، سایت كویرها و بیابان های ایران، مرداد ۹۱
۶- مستقیمی(راهی)، محمد، ریگ جن – زیبای خفته، اسفند۹۱، منبع:http://doolende.mihanblog.com/post/۷۳
۷-عامری، محمد ابراهیم، ارزش های حفاظتی كویر ریگ جن، فصلنامه محیط زیست، شماره ۴۷
۸- قدیمی، مرتضی، چشم هایی در آسمان كویر(عبور از ریگ جن)، سایت آفتاب،۱۴آذر۸۷
۹- سایت كویرها و بیابان های ایران

از: محمدرضا شكراللهی
۵۴۳


نوشته شده در تاریخ شنبه 1392/04/1    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: جغرافیای چوپانان،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

زیبای خفته رندانه به سرقت رفت(1)

زیبای خفته رندانه به سرقت رفت(1)


زیبای خفته در خانه اجنه(بخش اول)

اصفهان- امروز سر به بیابان گذاشته ام، نه برای گریز از دست آدمها، که برای دیدار اجنه شاید.

اصوات وهمناک، چشمان خونرنگی که انگار تو را می پایند، سایه هول انگیز و تودرتوی خط الراس تپه ماهورها در گستره ناکجاآباد زمین،زوزه رعدآسای طوفان در دشت ناشناخته کویر، ناله جانسوز ارواح سرگردانی که اسیر ابدی محبسی گمنامند، قهقهه شوم اسکلت هایی که چندش آرواره کشدارشان مدام می جنبد، باتلاق های نمکزاری که برای بلعیدن تو پولک حریص و ترد خود را پنهان کرده اند، ارتعاش تندرآسایی که با فرود سم اجنه روی طبل چروک دشت، پرده آسمان کبود را می لرزاند و کشش نیروی مرموزی که لحظه به لحظه تو را به سوی دیار شیاطین و ارواح پلید فرامی خواند.

اینجا درگاه مخوف ورود به سرزمین اجنه است، جایی که تا همین چند سال پیش هم پای هیچ تنابنده ای به آن نرسیده بود و هنوز هم جزو نقاط اسرارآمیز و دلهره آور جهان محسوب می شود.

انگار بختم بلند است، امروز گذرم به این دیار ناشناخته افتاده، دیار غریبی که حس غریب تری را در وجودم آکنده است: حس آمیخته با رعب، وهم، کنجکاوی، شگفتی، هیجان و درکی نو از معمایی کهنه.

من امروز سفری در پیش دارم که با همه سفرهای گذشته ام از زمین تا آسمان فرق دارد، همه سفرهای گذشته ام به دیار آدم و آدمیزاد بوده، این بار به دیار جن و اجنه.

نه، نخندید، آخر اسمش هم همین است:ˈریگ جنˈ.

دیدید؟ اسمش هم دلهره آور است و با شنیدنش، پرنده ذهن ناخواسته بسوی دیار ناشناخته و اوراد و اوهام می رمد یعنی به دیار ارواح و اجنه که انگار همیشه دنیای آنها با ترس و وحشت و عجایب و شگفتی ها قرین بوده است.

اما براستی این چه حس دوگانه غریبی است که هم از چیزی بترسی، هم جذبش شوی، عین قصه جن و پری که هم مرعوبشی، هم مجذوبش، مرعوبشی چون از آسیبش می هراسی و مجذوبشی چون کنجکاو دانستن بیشتری.

من امروز مبتلای این حس دوگانه، سپیده نزده سر به بیابان گذاشته ام تا به دیار اجنه بروم.

تا آمدم از شهر نایین در145 کیلومتری شرق اصفهان بیرون بزنم، صلاه ظهر شد که به حاشیه ریگ جن واقع در دشت کویر مرکزی ایران رسیدم.

اصلاˈ نمی دانم تا حالا اسم ˈریگ جنˈ را شنیده اید یا نه اما اگر شنیده اید، حتما لحظاتی روی نام اسرارآمیزش مکث کرده اید و چه بسا خیالات اجق و جق هم در باره اش بسرتان زده است.

نقداˈ، فقط این را بدانید که ریگ جن واقع در غرب کویر مرکزی کشورمان، منطقه ای است که از شمال به جنوب سمنان و گرمسار، از غرب به پارک ملی کویر(در فاصله ای نه چندان دور از جنوب شرقی پایتخت) و تنگ ظلمات، از شرق به محور جندق- معلمان و از جنوب به شمال انارک و چوپانان واقع در استان اصفهان محدود می شود.

این را هم همین جا سرراست بدانید که حدود90 درصد این دیار اسرار آمیز در قلمروی اصفهان قرار گرفته و بقیه اش در سمنان.

بعضی ها، اینجا را ˈکویر جنˈ هم می خوانند و من در یک روز ملس بهاری در پرتو زلال آسمان لاجوردی از حاشیه غربی این خطه ی رازگون سردرآوردم و خواه ناخواه رفتم توی جلد اجنه.

بعد از ساعتی بیابانگردی از پنج کیلومتری شمال غرب چوپانان وارد حاشیه ریگ جن شدم، در واقع از همین تپه ماهوری که من الان بر شیب سرسره اش پلاسم و دارم برایتان نقالی می کنم، دیار اسرارآمیز اجنه شروع می شود تا برود به جایی که چشم کار می کند.

** ترکیب نوبر کلمات جن و کویر**

-------------------------------------

به تپه های ماسه ای یا شنی فعال و فاقد پوشش گیاهی، ˈارگˈ (Erg) و در زبان عربی ˈعرقˈ گفته می شود و ما فارس ها هم آن را ماسه زار یا ˈریگˈ می گوئیم.

فوراˈ این را هم بگویم که بعضی، ریگ جن را به نام ˈکویر جنˈ هم می شناسند و در این نوشتار هم مرادم از کویر جن، همان ریگ جن است.

دقیقا مشخص نیست که واژه کویر از چه زمانی وارد زبان پارسی شده است.

بعضی معتقدند کویر ریشه ای از کلمه ˈکبیرˈ عربی به معنی بزرگ دارد و دشت کویر به معنی دشتی بزرگ و پهناور است.

ˈگورˈ یا ˈکورˈ از دیگر کلماتی است که می تواند ریشه اصلی واژه کویر باشد. چرایش این است که این منطقه در زمان های گذشته دارای گلهی گور آسیایی بوده و کور در زبان ساسانی به معنای ساده است پس می توان به این نتیجه رسید که کویر از ریشه ساسانی کلمه کور گرفته شده است.

همچنین ˈکپهˈ یا ˈکفهˈ در پارسی پهلوی به معنی فنجان یا کاسه بوده و از آنجا که کویر مانند کاسه ای محصور به کوه هاست، می تواند وجه تسمیه کویر باشد.

از دیگر کلمات می توان به ˈکفرهˈ اشاره کرد که ریشه عربی دارد و کماکان در صحاری آفریقا به کویرهای آن اتلاق می شود.

در هر صورت، می دانیم دو کلمهˈکویرˈ و ˈجنˈ در فرهنگ عامه ما به اندازه کافی مرموز و وهمناک هست که هر کدامشان براحتی می تواند فکر آدم را زابراه کند، چه رسد به اینکه این دو بخواهند در کنار هم قرار بگیرند و برای توصیف جایی یا کسی به کار بروند و ترکیب نورعلی نور و نوبرشان بشود ˈکویر جنˈ که لابد شنیدنش برای خیالاتی کردن هر کس بغایت بس است.

البته اگر از حق نگذریم، کویر، بخودی خود و بقدر کفایت اغواکننده و دلرباست: از سکوت دلارامش بگیر تا رقص موزون دانه های رملش در پاتیناژ حریر صیقل دشتش و بخصوص زلال تور سپید شبهایش و هوس دستچین کردن یک بغل ستاره فانوسی از طاق سپهرش که پای خیلی ها را از جاهای دور و نزدیک به آن باز می کند، اما همین مکان دنج و دلارام هم بموقعش، بیم و هراس مرموزی به دلت می ریزد تا در قبالش دست به عصا و محتاط باشی و بیگدار به آب نزنی، عینهو زیبای خفته ای که در وهله نخست، رندانه تو را بسویش می خواند تا در بزنگاهی بکر خرت را بگیرد و دخلت را بیاورد.

اما مرموزتر از حال و هوای این مکان سحرآمیز، خود کلمهˈجنˈ است که شنیدنش، لرزه به تن آدم می اندازد و شنونده را به دنیای رمزها و رازها، وهمها و بیم ها،آواها و جیغ ها،آل ها و همزادها، بختک ها و کابوسها،نفرین ها و ناله ها ، نحسی ها و بدشگونی ها، لرزه ها و تقلاهای موحش اشباح و ارواح و در یک کلام مرگ و نیستی و دهشت و فنا می برد.

** صفت مخفی ذات جن**

----------------------------

کلمه جن سوای معنی مصطلح و عامش در میان مردم، در فرهنگ لغت دارای چنین معنائیست:[ ج ِن ن ](ع اِ) پری و دیو.(برهان). پری. ضد انس.||فرشتگان.(منتهی الارب).||هر چیز پوشیده از حواس از ملائکه و شیاطین.(اقرب الموارد)

.پوشیدگی.(لغت نامه دهخدا)

پس پیداست که خفا و پوشیدگی از صفات بارز اجنه است و به تقریر برخی، به همین دلیل هم ملائکه را جن خوانده اند، چون از چشم انسانها پوشیده اند و بازهم به همین خاطر معنی پوشیدگی در تمام مشتقات کلمه جن جاری است، مثلا به قلب و روح ˈجنانˈ می گویند به این دلیل که پوشیده و مخفی است.به بهشت هم ˈجنتˈ می گویند چون از دیدگان ما مخفی است و سپر نیز ˈجنانهˈ نامیده می شود چون شخص، هنگام جنگ پشت آن مخفی می شود. به طفل در رحم ˈجنینˈ می گویند، چون در رحم مادر مخفی است و بالاخره ˈجنˈ را نیز جن می گویند چون از دید ما پنهان است.(ادیب،آذر91)

بدین ترتیب حتما باید بین وجه تسمیه ریگ جن و صفت پوشیدگی رابطه ای وجود داشته باشد و به اعتبار همین فرضیه می توان حدس زد که ˈپوشیدگیˈ، صفت بارز این مکان پهناور هزارتو و رازآلود است.

اما براستی سووال مهم این است که این خطه اسرارآمیز از چه زمانی به جن و اجنه نسبت داده شده و از آن مهمتر اینکه اصولا اینجا چه چیزی را در دلش مکتوم و مخفی باقی گذاشته است که همه می خواهند از آن سر درآورند؟

پاسخ روشن و قاطع سووال اول این است که اصولا هیچ زمان مشخصی برای وجه تسمیه ریگ جن در دست نیست و پاسخ فی البداهه و سربسته سووال دوم می تواند این باشد که این سرزمین علاوه بر بی آب و آبادانی بودنش، از گستره موانع صعب العبور طبیعی اعم از پستی و بلندی بسیاری برخوردار است و به همین دلیل هم همیشه از نگاه کنجکاو آدم ها پوشیده مانده و لابد به همین دلیل هم، مردم نامش را ˈجنˈ نهاده اند.

یکی از کویرنوردان در این باره معتقد است: افسانه ها و داستان های فولکلور و پر ابهام در مورد ریگ جن، عموما نشات گرفته از عجز حاشیه نشینان یا مسافران در عبور از این خطه بوده است،ضمن اینکه وجود گرمای بسیار زیاد در این منطقه با توجه به آن که در قرآن نیز جنس جن گرما و آتش اعلام شده، به احتمال زیاد در انتخاب این نام نیز بی تاثیر نبوده است.همچنین پوشیده بودن قسمت جنوبی ریگ جن از تپه های ماسه ای و صدایی که حرکت باد روی این تپه ها ایجاد می کرده، قطعا از عوامل موثر بر باور عمومی دائر بر وجود قدرتهای متافیزیکی در منطقه است و بالاخره اختلاف زیاد دمای شب و روز و خرد شدن سنگها در اثر این اختلاف فاحش که به ˈگریه سنگˈ شهرت دارد نیز به همین عوامل متافیزیکی منسوب می شده است.(ادیب، آذر91)

با این حساب، ترکیب این دو کلمه رازگون و وهمناک(کویر و جن) برای نامیدن ناکجاآبادی هزار رنگ و سر به تو لابد با یک دنیا دق دل مگویش، صد برابر به حس کنجکاوی و دلهره آدمی اضافه می کند و دست برقضا همین مساله هم شنونده را برای به پیش رفتن در دل آن و تلاش برای شناخت بهترش، بیشتر سر بهوا می کند اما مگر رفتن به دل کویر جن به این الکی هاست که فقط قصد کنی و د برو که رفتی.

اگر راستش را بخواهید تا همین چند سال پیش هم، رفتن به این سرزمین پر رمز و راز جزو محالات بود و حتی کویرنوردان خبره دنیا هم که قصد فتح این سرزمین عجیب وغریب را می کردند، در مقابل هیبتش جا می زدند که نمونه اش ˈسون هدینˈ کویرنورد معروف سوئدی است که خودش هم کاشف ریگ جن محسوب می شود و در سال1900 میلادی قصد عبور از آن را داشته و در کتابش

ˈکویرهای ایرانˈ هم به سفر خود به حاشیه ریگ جن اشاره کرده اما با توصیف زمین های این خطه به نام ˈزمین های موذیˈ (چون به گفته خودش، پاره ای از قسمتهای آن باتلاقی و پاره ای خشک است وبه همین دلیل تشخیص باتلاقی بودنش دشوار است و در صورتی هم که شتری در آن گرفتار شود معمولا بدلیل اینکه امکان خروج ندارد در همان مکان ذبح می شود) اصلاˈ از خیر وارد شدن به آن گذشته و دیگری

ˈآلفونس گابریلˈ اتریشی است که در کتابش ˈعبور از صحاری ایرانˈ تنها به سفرش از روستای ˈعشینˈ به سمت روستای ˈعروسانˈ در حاشیه ریگ جن(1930 میلادی) اشاره کرده ولی جرات ورود به آن را پیدا نکرده است.

هرچند رفتن به چنین جای شگفت انگیزی حتما دل شیر می خواهد اما اگر پای لافم در غریبی نگذارید، خدائیش این چند روز آنقدر در باره کویر جن و عجایب و غرایبش گفته اند و من شنیده ام که همین الان هم که بر فراز یکی از تلماسه هایش این پا و آن می کنم، سخت کنجکاومم و سخت تر بیتابم تا به دل این کویر رازگون سرک بکشم و از اسرارش سر دربیاورم اما مگر با این همه افسانه ی خوفناک و عجیب و از آن بالاتر این هم سختی و عذابی که در باره مسیر عبورش گفته و نوشته شده، براحتی می توان بیگدار به آب زد و پا به خانه اشباح گذاشت و بعدش هم بی هیچ تاوانی، فلنگ را بست و قصر در رفت.

**شکستن طلسم خانه اجنه**

----------------------------

گرچه قفل دروازه این ناکجاآباد مرموز زنگ زده و دست نخورده بالاخره هشت سال پیش(1384) به دست تعدادی از هموطنان ماجراجوی خودمان به سرپرستی شخصی به نامˈعلی پارساˈ شکسته شد و گروهی14 نفره متشکل از تخصص های مختلف موردنیاز برای عبور از هفت خان ریگ جان توانستند طلسم تسخیرناپذیری دیار اجنه را ظرف مدت پنج روز بشکنند و با عبور ازعرض غربی – شرقی آن، امتیاز گذر از ریگ جن را به نام خود ثبت کنند،اما اگر راستش را بخواهید همانها هم که به این سادگی ها موفق به این کار نشدند بلکه بعد از چند بار ناکامی و کلی حساب و کتاب و کلی تدارکات و امکانات از ماشین دو دیفرانسیل گرفته تا تلفن ماهواره ای و آذوقه و هزار خرت و پرت دیگر به جنگ این غول بی شاخ و دم خفته در قلب سرزمینمان رفتند که شنیدنش یک گزارش مفصل دیگر می طلبد.

**ریگ جن ، ˈمثلث برمودای ایرانˈ**

-----------------------------------------

اگر بخواهیم از جهتی دیگر موضوع ریگ جن را ورانداز کنیم باید بدانیم که خیلی ها مدعی اند ترسناکی اینجا بخاطر سرنوشت تیره روزان و قربانیانی است که خواسته یا ناخواسته به آن وارد شده اند اما بر اثر تیر غیب اجنه غزل خداحافظی را خوانده اند و الفاتحه مع الصلوات.

در برخی از کتابهای کویری هم کم و بیش به همین موضوع اشاراتی شده و آمده است که ˈعبور از این منطقه بدلیل باتلاق هایی که در حاشیه آن وجود دارد، بسیار خطرناک بوده و کسانی که قصد سفر به این منطقه را داشتند، معمولا سفر بی بازگشتی برایشان رقم خورده است.ˈ(سلوتی، بابانیانوری، پاییز90)

از اینها گذشته، فرط اغراق در باره این خطه نفرین شده به جاهای باریکتر هم کشیده می شود تا جایی که آدم گاهی دلش برای این کویر ساکت و سربزیر می سوزد که یک عمر آزگار است هرچه خواسته اند در باره اش گفته اند و او را بعنوان جانی بالفطره خوانده و از چشم عالم و آدم انداخته اند.

راستش را بخواهید آدم کلافه می شود از بس حرفهای نشدنی دراین باره می شنود ،ازبس با گزافه گویی هایی مواجه می شود که به عقل خود جن هم نمی رسد، مثل گفتن اینکه،ˈریگ جن جایی است که در قدیم هم کاروان ها جرات عبور از آن را نداشتند و حتی خود شترها هم از ورود به آن ابا می کردندˈ.

هرچند بی برو برگرد، رفتن به این صحرای پرمخاطره و صعب العبور کار هر کسی نیست و تا امکانات کافی وجود نداشته باشد، رفتن به آن خیالی بیش نیست، اما گفتن دروغ های شاخداری نظیر اینکه حتی شتر بیابانگرد هم جرات رفتن به آنجا را ندارد، دیگر از آن حرفهاست.

اگر حقیقتش را بخواهید بخاطر همین خرافات است که برخی، ریگ جان را

ˈمثلث برمودای ایرانˈ می دانند که مقصد کاملا بی بازگشتی است برای ماجراجویان یا غافلان این راه مرگبار. در حالی که ریگ جن نه چیزی شبیه به مثلث است و نه سواحل سرسبز برمودا! نه امواج مغناطیسی زمین در آن با سایر نقاط تفاوتی دارد و نه هواپیمایی بر فراز آن سقوط کرده است.(ادیب،آذر91)

جالب این است که برغم این همه شایعات جورواجور و خوف انگیز، هیچکس دقیقا یا حتی تقریبا نمی داند تا حالا چند نفر جانشان را بالای اینکار گذاشته اند وتا آنجا که من شنیده ام، ظاهرا تنها ˈحسین اکبریˈ رییس محیط زیست شهرستان نایین و یکی از همراهان فعال ما در این سفر کویری از مرگ یک چوپان در ریگ جن در سال گذشته خبر دقیق دارد و اینکه چند روز بعد هم جسدش پیدا شده است.

خیلی ها می دانند که آدم وقتی با پدیده ناشناسی روبرو شود،بخودی خود قوه تخیل و توهمش گل می کند و گاه می کوشد ترسش را در قالب خلق تابوهایی مثل اجنه و ارواح توجیه و برای خود قابل تحمل کند و گاه برعکس تقلا می کند جایی برای تجلی رنگاب آرزوهای محالش بیابد کمااینکه سون هدین در کتابش، افسانه ای را از مردمان آن زمان روایت می کند که معتقد بودند در مرکز ریگ جن بهشت گمشده ای وجود دارد که مملو از جنگل های انبوه و شتر های وحشی(جنزده)است و هر کس به این منطقه برسد و بتواند پشم شترهایی که باد بر روی شاخه بوته ها و درختان قرار داده را جمع کند ثروتمند خواهد شد.(هدین،کویرهای ایران)

**موانع عبور از کویر جن**

------------------------------

با توجه به خصوصیات جغرافیایی ریگ جن، صد البته عبور از آن، نه کاری محال اما قطعا بسیار سخت و توانفرساست.

وقتی امروزه بااین همه امکانات زمینی و آسمانی(ماهواره)، کویرنوردان حرفه ای هم با هزار جان کندن قادر به عبور از چنین مکان صعب العبوریند، خوب پرمسلم که قدیمی ها،آن هم با امکانات اندکشان قادر به عبور از این وادی بی آب وعلف نبودند و لابد همین امر سبب شده در طول تاریخ هزار حرف و حدیث پشت سر این خطه ساکت و دورافتاده درآورند و پرپیداست که وقتی هم شایعه مثل خوره به جان مردم آن زمان افتاده، دیری نپائیده که این خطه بکر و ناشناخته و در عین حال زیبای کویری تبدیل شده به سرزمینی منفور و جولانگاه اجنه و ارواح.

از: محمدرضا شکراللهی

543 (ادامه دارد...)

انتهای پیام /*

نوشته شده در تاریخ شنبه 1392/04/1    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: جغرافیای چوپانان،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

ریگ جن – زیبای خفته

ریگ جن زیبای خفته

چند روز پیش ضمن یک گردش فضایی در گوگل ناگهان متوجه شدم که ریگ جن از فضا درست مثل یک زیبای خفته است. از ابتدا تا انتهای آن ، زیبایی که با یک حالت عشوه‌گرانه خفته است در حالی که یک روانداز تور برخود انداخته و موها و ریشه‌های روانداز از تخت آویزان است . به عکس‌ها با افکت‌های مختلف نگاه کنید و نقاط شماره‌گذاری شده را در عکس دوم به دقت ببینید:

ا- سر زیبای خفته در قسمت پیشانی که در قسمت علم در جنوب غربی نخلک است.

2- نوک پای زیبای خفته که در ابتدای ریگزار نزدیک زرومند است.

3- باسن زیبای خفته، حدود الله‌آباد(مزرعه جواد) یا بالاتر و گرگرآباد و شاید کمی بالاتر.

4- زانوی زیبای خفته حدود کوچه زرومند نزدیک همت‌آباد و نصرت‌آباد.

5- ناف زیبای خفته ، پیرامون باتلاق‌های آبریزهای رودخانه نهو و کوه هزار دره.

6- گردن زیبای خفته در همان حدود علم.

7- چوپانان که در پاشنه پای زیبای خفته است.

و این زیبای خفته که به یقین زیبای خفته است، زیبایی که مردم سرتاسر جهان تشنه دیدار او هستند و آرزو می‌کنند شبی را در آغوش او بخسبند و این بزرگترین جاذبه است برای یک استفاده صحیح از جهنمی که روزی انسان‌های پیرامونش از آن می‌ترسیدند و امروز می‌تواند بهشتی شود برای همان همسایگان که دیروز از وحشت گذر از آن «ریگ جن» نامیدندش و من امروز آن را «زیبای خفته» می‌نامم چون زیباترین است و خفته است زیرا اگر روزی بیدار شود فرزندانش را در آغوش پر محبت و پر برکتش خواهد فشرد و سرافراز خواهد کرد.

چند سال پیش یکی از دوستان که کارشناس ارزنده‌ایست فارغ‌التحصیل از بزرگترین دانشگاه صنعتی کشور آن هم در سال‌ها پیش که ورود به این دانشگاه رؤیایی بود دست نیافتنی ـ هرچند هنوز هم چنین است طرحی را با من در میان گذاشت و قرار و مدارهایی که به علل مختلف نشد که نشد اما طرح هنوز مرا و لابد او را قلقلک می‌دهد که یک سرمایه‌گذار می‌خواهد و یک فرهنگ‌سازی و پس از آن یک معرفی جهانی تا آنچه در رؤیای همه‌ی ما فرزندان «ریگ جن» است به حقیقت بپیوندد و این «زیبای خفته» بیدار شود.

حالا عکس‌ها ببینید و داوری کنید و بعد هم بگویید: تنها یک تخیل شاعرانه است که اگر باشد باز هم عملی است.

محمد مستقیمی - راهی اسفند 91


ا- سر

2- نوک پا

3- باسن

4- زانو

5- ناف

6- گردن

7- چوپانان








نوشته شده در تاریخ دوشنبه 1391/12/14    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: چوپانان، جغرافیای چوپانان،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

شعر چوپونون

عکس از: ذبیح

دوستان عزیز این شعر به طور ناقص سال گذشته پست شد حالا به صورت کامل همراه با بند‌هایی که قبلاً خودسانسوری کرده بودم و پشیمانم تقدیم می‌کنم باشد که برای نجات چوپانان بیدار شویم و دست از تنگ‌نظری‌ها برداریم! من برداشته‌ام.

چوپونون


چی نشستی وخی از جات چوپونون

دستمو بگیر تو دستات چوپونون

یه سری بریم تو باغات چوپونون

می‌خوام درد دل کنم بات چوپونون

                                 بگم از قدیم ندیمات چوپونون

                  نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

نگو که نا توی پاهای تو نی

نگو دنیا دیگه دنیای تو نی

هیش کسی به فکر فردای تو نی

هیش کسی فکر مداوای تو نی

                               وامیسم پای مداوات چوپونون

                 نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

نمیذارم دیگه غم لونه کنه

نمیذارم تو دلت خونه کنه

نمیذارم تو رو دیوونه کنه

آبادانی‌هاتو ویروونه کنه

                             میکارم شادی رو لب‌هات چوپونون

                نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

پنج تا برج بود سرشون تو آسمون

مثل یک قلعه بودی تو اون میون

می‌زدن شاخ به فلون این و اون

گفته بود دوباره می‌سازمشون

                             اون رئیس خوب شورات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

بگو: حالا وقتشه، بیا! بساز

یکی یکی و جدا جدا بساز

راست میگی حالا تو رو خدا بساز

همه‌شا نه راس یه خشتشا بساز

                             بش بگو ارواح بابات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

صبح پنجشنبه، دم نیم چاشتی

زنای نخلکیا را آشتی

می‌دادی، توی حموم می‌ذاشتی

همه‌شونو دور هم می‌کاشتی

                            بشورن برای نی‌ نای نات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

میل‌کشا میومدن با کامیون

پر گرد و خاک و درب و داغون

بچه‌های نخلکیا دوون دوون

زنوکوها چش به راه سر کوچه‌شون

                             حال پنجشنبه پسینات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

تو حموم صبحای جمعه جا نبود

جای انداختن سنگ پا نبود

برای غسل جا زیر دوشا نبود

جوری که سگ صاحابش پیدا نبود

                             اینم از جمعه سحرهات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

اون روزا وقتی محرم میومد

غما و غصه‌ها کم کم میومد

عزای سید عالم میومد

پای چشمامون کمی نم میومد

                             توی تاسوعا-عاشورات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

دو تا آقا داشتیم خوب و قشنگ

سید ریاض بود و دلتنگ

یکیشون شیر و یکی دیگه پلنگ

روی منبرا نبود چرت و جفنگ

                             نه ماراتون آخوندات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

توی یک مسجد بود قول و قرار

چون نبود بر پا، مسجد ضرار

نه نفاقی بود، نه بذار، نذار

چایی بود تو استکان، نه زهر مار

                             کو محرم؟ کو صفرهات؟ چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون

حالا هر کسی یه سازی مزنه

یکی: بعله، یکی دیگه میگه: نه

تو محرم لباساسو مکنه

نمگه اینجا که یه برّی زنه

                            هیئتای دو تا و سه تات چوپونون

                             نمیذارم دیگه تنهات چوپونون....

با عرض پوزش در یک پست جا نشد ادامه در پست بعدی...

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 1391/11/26    | توسط: محمَد مستقیمی (راهی چوپانانی)    | طبقه بندی: چوپانان، تاریخ چوپانان، فرهنگ چوپانان، جغرافیای چوپانان، شخصیت‌های چوپانان، شعر،     |
نظرات() 

اشتراک و ارسال مطلب به:

پیچک

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic